Balustrada schody zewnętrzne: warunki techniczne i wymiary

Warunki techniczne dla balustrady na schodach zewnętrznych wymagają jej montażu, gdy schody pokonują więcej niż 0,5 m wysokości. Minimalna wysokość balustrady, mierzona do wierzchu poręczy, wynosi 0,9 m w domu jednorodzinnym i 1,1 m w pozostałych budynkach. Prześwit w wypełnieniu jest ograniczony do 0,12 m w budynkach wielorodzinnych, zamieszkania zbiorowego, oświaty i opieki zdrowotnej oraz do 0,2 m w innych budynkach, a w domu jednorodzinnym przepis go nie określa. Te wymiary pochodzą z § 296 i § 298 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.

• Jakie warunki techniczne musi spełniać balustrada na schodach zewnętrznych?
• Kiedy musi być balustrada przy schodach zewnętrznych?
• Jak mierzyć wysokość i prześwity balustrady schodowej?
• Jakie wymagania dotyczą poręczy przy schodach zewnętrznych?
• Jakie obciążenia i szkło przewidują przepisy dla balustrad?
• Jakie warunki techniczne dotyczą samych schodów zewnętrznych?
• Co zmienia projekt nowych warunków technicznych?
• Lista kontrolna przed zamówieniem balustrady na schody zewnętrzne

Jakie warunki techniczne musi spełniać balustrada na schodach zewnętrznych?

Balustrada przy schodach zewnętrznych musi mieć wysokość i wypełnienie, które chronią przed wypadnięciem, konstrukcję przenoszącą siły poziome określone w Polskiej Normie i nie może mieć ostro zakończonych elementów. Wymiary zależą od przeznaczenia budynku, a nie od tego, czy schody są wewnątrz, czy na zewnątrz. Tabelę wymiarów z § 298 ust. 2 razem z pełnym brzmieniem przepisu zawiera dział VII warunków technicznych.

Poza wymiarami § 298 ust. 1 wymaga, by szklane elementy balustrady były ze szkła o podwyższonej odporności na uderzenia, które pęka na drobne, nieostre kawałki. Tam, gdzie dzieci przebywają zbiorowo bez stałego nadzoru, balustrada nie może pozwalać na wspinanie się ani zsuwanie po poręczy. W takich budynkach wypełnienie z poziomych prętów lub rurek trzeba zastąpić innym układem.

Kiedy musi być balustrada przy schodach zewnętrznych?

Balustrada albo inne zabezpieczenie od strony otwartej przestrzeni są obowiązkowe, gdy schody zewnętrzne pokonują wysokość przekraczającą 0,5 m (§ 296 ust. 1). Przy schodach pokonujących do 0,5 m przepis balustrady nie wymaga.

W domu jednorodzinnym, zagrodowym i rekreacji indywidualnej obowiązuje wyjątek: schody o wysokości do 1 m mogą nie mieć balustrady, jeśli z obu stron są szersze od drzwi lub przejścia, do którego prowadzą, o co najmniej 0,5 m. W budynku użyteczności publicznej schody powyżej 0,5 m potrzebują balustrad lub poręczy przyściennych, z których da się korzystać lewą i prawą ręką. Bieg szerszy niż 4 m dostaje tam dodatkową balustradę pośrednią.

Przykład: czy schody wejściowe do domu potrzebują balustrady?

Przykład: dom jednorodzinny, drzwi wejściowe o szerokości 1,0 m, schody zewnętrzne pokonują 0,8 m.

1. 0,8 m to więcej niż 0,5 m, więc od strony otwartej potrzebne jest zabezpieczenie.
2. Wysokość nie przekracza 1 m, więc można skorzystać z wyjątku dla domu jednorodzinnego: schody bez balustrady muszą mieć co najmniej 1,0 m + 2 × 0,5 m = 2,0 m szerokości.
3. Schody węższe, np. 1,4 m, wymagają balustrady o wysokości co najmniej 0,9 m od strony otwartej.
4. Gdy schody pokonują 1,2 m, wyjątek przestaje działać niezależnie od szerokości i balustrada lub inne zabezpieczenie jest obowiązkowe.

Jak mierzyć wysokość i prześwity balustrady schodowej?

Wysokość z przepisu liczy się do wierzchu poręczy, a na biegu schodów mierzy się ją pionowo od linii łączącej noski stopni. Na podeście przed drzwiami punktem odniesienia jest gotowa posadzka, więc przy schodach przed układaniem okładziny trzeba doliczyć grubość płytek lub kamienia. Pomiar od powierzchni pojedynczego stopnia przy słupku może dać błędny wynik.

Prześwit sprawdza się w najwęższym miejscu między sąsiednimi elementami wypełnienia, a także między dolną krawędzią balustrady a stopniem. W domu jednorodzinnym tabela go nie ogranicza, ale balustrada nadal ma chronić przed wypadnięciem. Gdy ze schodów korzystają dzieci, rozsądnym odniesieniem jest limit 0,12 m stosowany w budynkach wielorodzinnych.

Jakie wymagania dotyczą poręczy przy schodach zewnętrznych?

Poręcz przy schodach zewnętrznych przedłuża się o 0,3 m przed pierwszym i za ostatnim stopniem, a jej końce wykańcza tak, by były bezpieczne w użyciu (§ 298 ust. 5). Poręcz mocowana do ściany musi mieć od niej co najmniej 0,05 m odstępu, żeby dało się ją pewnie objąć dłonią.

Przy pochylni przeznaczonej dla osób niepełnosprawnych poręcze montuje się obustronnie, na dwóch wysokościach: 0,75 m i 0,9 m od płaszczyzny ruchu. Rodzaje i materiały takich pochwytów opisuje tekst o poręczy na schody zewnętrzne.

Przykład: bieg schodów zewnętrznych ma w rzucie poziomym 2,1 m. Poręcz z przedłużeniami ma w rzucie 0,3 m + 2,1 m + 0,3 m = 2,7 m. Odcinek ukośny nad stopniami jest dłuższy od swojego rzutu, więc długość materiału ustala się dopiero po zmierzeniu rzeczywistego spadku biegu.

Jakie obciążenia i szkło przewidują przepisy dla balustrad?

Rozporządzenie nie podaje obciążenia w kN/m: każe, by konstrukcja przeniosła siły poziome z Polskiej Normy dotyczącej obciążeń technologicznych i montażowych. Wykaz norm odsyła do PN-EN 1990 i PN-EN 1991, a wartości 0,5, 1,0, 1,5 lub 3,0 kN/m zależą od przeznaczenia budynku i przyjmuje je projektant.

Grubości szkła przepis też nie określa. Część poradników podaje 8 mm szkła hartowanego lub laminowanego i obciążenie 0,5 kN/m² jako wymagania norm, ale w § 298 tych liczb nie ma. To wartości z materiałów wykonawców, a szkło dobiera się do obciążeń, wymiarów tafli, sposobu mocowania i miejsca montażu.

Norma PN-EN 13374 dotyczy tymczasowych zabezpieczeń krawędzi na budowie i nie zastępuje wymagań dla stałej balustrady przy domu. Słupki balustrady zewnętrznej kotwi się w konstrukcji schodów lub płyty kotwami mechanicznymi, chemicznymi albo stalowymi markami; mocowanie wyłącznie w okładzinie grozi poluzowaniem. Warianty wykonania omawiają teksty o balustradzie metalowej na schody zewnętrzne i balustradzie kutej na schody zewnętrzne.

Jakie warunki techniczne dotyczą samych schodów zewnętrznych?

Schody zewnętrzne do budynku mają mieć co najmniej 1,2 m szerokości użytkowej i nie mniej niż bieg schodów wewnątrz tego budynku. Jeden bieg zewnętrzny może mieć najwyżej 10 stopni, a stopnie przy głównych wejściach do budynków wielorodzinnych i użyteczności publicznej muszą mieć co najmniej 0,35 m szerokości.

Szerokość użytkową mierzy się między wewnętrznymi krawędziami poręczy, a przy balustradzie jednostronnej od wykończonej ściany do krawędzi poręczy. Balustrada osadzona na stopniach zmniejsza więc szerokość użytkową schodów i trzeba ją uwzględnić już przy wymiarowaniu biegu.

Co zmienia projekt nowych warunków technicznych?

Projekt nowego rozporządzenia przygotowany przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii przenosi wymagania do § 317 i § 319 bez zmiany wysokości i prześwitów: nadal 0,9 m w domu jednorodzinnym, 1,1 m w pozostałych budynkach oraz 0,12 m i 0,2 m prześwitu. Treść projektu może się jeszcze zmienić, dlatego przed zamówieniem balustrady sprawdź, który tekst został ogłoszony w Dzienniku Ustaw. Projekt doprecyzowuje kilka punktów:

• przedłużenie poręczy o 0,3 m ma być mierzone w poziomie;
• odstęp co najmniej 0,05 m dotyczy ściany i każdego innego elementu budynku;
• szkło bezpieczne obejmuje też szyby, które po pęknięciu nie gubią odłamków, jak szkło laminowane, ale grubości nadal nie podano;
• w budynkach użyteczności publicznej balustrada lub poręcz przyścienna ma stać po obu stronach biegu;
• szerokość schodów będzie liczona do najbardziej wysuniętych elementów balustrady, np. słupków i wsporników.

Lista kontrolna przed zamówieniem balustrady na schody zewnętrzne

• Zmierz wysokość, jaką pokonują schody: powyżej 0,5 m zabezpieczenie jest wymagane, a w domu jednorodzinnym do 1 m można je zastąpić poszerzeniem biegu.
• Ustal rodzaj budynku i odczytaj z tabeli minimalną wysokość (0,9 albo 1,1 m) oraz limit prześwitu.
• Podaj wykonawcy wysokość mierzoną od linii nosków gotowych stopni do wierzchu poręczy, z grubością okładziny.
• Sprawdź każdy otwór w wypełnieniu, także przy ozdobach i nad stopniami.
• Zaplanuj przedłużenie poręczy o 0,3 m na obu końcach i 0,05 m odstępu od ściany.
• Obciążenie poziome według PN-EN 1991 oraz rodzaj i grubość szkła przy wypełnieniu szklanym powinien dobrać projektant.
• Kotwy osadź w konstrukcji schodów, nie w okładzinie.