Łącznik podwójny krzyżowy: podłączenie krok po kroku bez pomyłki

Kiedy naprawdę potrzebujesz łącznika podwójnego krzyżowego

Masz dom z antresolą, długi korytarz albo klatkę schodową, w której światło włączasz na dole, a gasisz dopiero na górze, i po drodze mija Cię pół rodziny, bo każdy szuka wolnego przełącznika. W takim miejscu jeden łącznik schodowy to za mało, a klasyczny pojedynczy krzyżowy obsłuży tylko jedną żarówkę. Łącznik podwójny krzyżowy rozwiązuje oba problemy naraz: dwa niezależne obwody w jednym mechanizmie i możliwość sterowania nimi z trzech, czterech, a nawet pięciu punktów. Dzięki niemu jednym przyciskiem zapalasz kinkiet na półpiętrze, drugim światło główne, a oba gasisz na samej górze klatki.

• Kiedy naprawdę potrzebujesz łącznika podwójnego krzyżowego
• Schemat podłączenia łącznika podwójnego krzyżowego
• Montaż krok po kroku z kolorami przewodów
• Najczęstsze błędy przy podłączaniu łącznika krzyżowego
• Dobór łącznika do konkretnej sytuacji: kiedy wybrać podwójny krzyżowy, a kiedy coś prostszego
• Realne scenariusze użycia: dom, mieszkanie, biuro, hotel
• Praktyczne wskazówki przed zakupem i na etapie projektowania
• Checklista przed zakupem

Scenariusze, w których ten element naprawdę się opłaca, mają jedną cechę wspólną: użytkownik przemieszcza się między punktami A i B, po drodze mijając co najmniej dwa miejsca decyzyjne. Dom piętrowy, mieszkanie dwupoziomowe, sala konferencyjna z trzema wejściami, hotelowy korytarz z sześcioma drzwiami w każdym z tych przypadków pojedynczy łącznik schodowy nie zapewni pełnej wygody, a kilka pojedynczych krzyżowych zabierze cenny miejsce w puszce.

Z punktu widzenia fizyki instalacji sprawa wygląda tak: łącznik schodowy (nazywany też zmiennopozycyjnym) ma trzy zaciski wspólny oraz dwa wyjściowe, między którymi przełącza fazę. Łącznik krzyżowy ma cztery zaciski dwa wejściowe i dwa wyjściowe, a prąd płynie przez nie na krzyż, w zależności od pozycji klawisza. Podwójna wersja łączy oba te mechanizmy w jednej obudowie, dzięki czemu w jednej puszce obsłużysz dwa oddzielne obwody bez kucia kolejnej ściany.

Oszczędność, o której rzadko się mówi, dotyczy nie tylko komfortu, ale też realnych pieniędzy. Zamiast kupować cztery osobne mechanizmy i ramkę poczwórną, instalujesz dwa podwójne krzyżowe w estetycznej ramce podwójnej. Różnica w cenie samych łączników sięga 30-40%, a efekt wizualny jest nieporównywalnie lepszy, bo zamiast pół ściany pokrytego klawiszami zostaje dyskretny panel z czterema przyciskami.

Najczęstszy błąd polega na sięganiu po łącznik podwójny krzyżowy tam, gdzie wystarczy zwykły schodowy. Jeśli masz tylko dwa punkty sterowania (na przykład dół i góra krótkich schodów), podwójny krzyżowy wprowadzi niepotrzebną komplikację okablowania i podniesie koszt instalacji o kilkadziesiąt złotych. Ten element ma sens wtedy, gdy rzeczywiście potrzebujesz trzech lub więcej miejsc załączania dla dwóch niezależnych obwodów świetlnych.

Łącznik schodowy a krzyżowy: różnice, które Cię zaskoczą

Łącznik schodowy to element bistabilny z trzema zaciskami, który w pozycji „włączony" łączy zacisk wspólny z jednym wyjściem, a w pozycji „wyłączony" z drugim. Dzięki temu dwa takie łączniki połączone dwoma przewodami korespondencyjnymi tworzą najprostszy układ załączania z dwóch miejsc. To klasyczna para stosowana od dekad w przedpokojach i sypialniach, gdzie przy drzwiach zapalasz światło, a przy łóżku je gasisz.

Łącznik krzyżowy działa inaczej, bo ma cztery zaciski rozmieszczone symetrycznie: dwa wejścia i dwa wyjścia. Wewnętrznie przewody łączą się na krzyż stąd nazwa w jednej pozycji prąd przepływa skosem (wejście A z wyjściem A, wejście B z wyjściem B), w drugiej prosto (wejście A z wyjściem B, wejście B z wyjściem A). Taki element zawsze wstawia się pomiędzy dwa łączniki schodowe, tworząc łańcuch: schodowy → krzyżowy → schodowy. Każdy kolejny krzyżowy w łańcuchu dodaje jedno miejsce sterowania.

Różnica bywa zaskakująca dla osób, które pierwszy raz widzą oba elementy rozłożone na stole, bo wizualnie wyglądają podobnie kwadratowa płytka z klawiszem, cztery otwory na śrubki z tyłu. Kluczowa wskazówka tkwi w oznaczeniach zacisków: schodowy ma symbole 1, 2, L lub COM i dwa strzałki wychodzące na boki, natomiast krzyżowy nosi oznaczenia 1, 2, 3, 4 albo strzałki skierowane w obie strony w poprzek obudowy. Pomylenie tych oznaczeń to najczęstsza przyczyna nieprawidłowego działania obwodu.

Podwójna wersja to dwa niezależne mechanizmy (schodowy i krzyżowy albo dwa krzyżowe) zamknięte w jednej obudowie. Mechanicznie każda sekcja działa jak osobny łącznik, ale elektrycznie wymaga wspólnego zasilania fazowego podanego na oba zaciski wspólne. Dlatego na etapie projektowania instalacji warto od razu zaplanować prowadzenie przewodu fazowego do puszki, w której zamontujesz mechanizm podwójny w przeciwnym razie elektryk będzie musiał kuć dodatkowy kanał.

Norma PN-HD 60364-5-52 dopuszcza stosowanie obu typów łączników w instalacjach domowych, ale wymaga, by przekrój przewodu korespondencyjnego wynosił co najmniej 1,5 mm² przy napięciu 230 V. W praktyce stosuje się ten sam przewód YDYp 3×1,5 mm², który prowadzi zasilanie, bo upraszcza to zakupy i montaż. Dla obwodów oświetleniowych o mocy do 2 kW taki przekrój zapewnia pełne bezpieczeństwo i zapas na przyszłe wymiany źródeł światła.

Schemat podłączenia łącznika podwójnego krzyżowego

Cały obwód składa się z trzech elementów ustawionych w łańcuchu: pierwszy łącznik schodowy podwójny, środkowy łącznik podwójny krzyżowy oraz końcowy łącznik schodowy podwójny. Zasilanie fazowe (L) wchodzi do pierwszego mechanizmu, neutralny (N) i ochronny (PE) biegną bezpośrednio do lamp, omijając wszystkie łączniki tak nakazuje norma, bo zerowanie nie może być przerywane w łącznikach. Doprowadzenie takiego kabla do puszki końcowej ułatwia późniejsze prace serwisowe, gdyby okazało się, że trzeba wymienić oprawę.

Przepływ prądu w pierwszym obwodzie wygląda następująco. Faza z zacisku L pierwszego łącznika schodowego trafia na jedno z dwóch wyjść, oznaczone zwykle strzałką w prawo lub w lewo. Stamtąd przewodem korespondencyjnym (oznaczanym najczęściej czarnym lub brązowym z dodatkowym oznaczeniem) prąd dociera do zacisku wejściowego (1 lub 2) środkowego łącznika krzyżowego. W zależności od położenia klawisza faza wychodzi drugim przewodem korespondencyjnym z zacisku wyjściowego (3 lub 4) i płynie do ostatniego łącznika schodowego. Tam łączy się z jego zaciskiem wejściowym, a wyjście tego łącznika prowadzi bezpośrednio do oprawy oświetleniowej.

Drugi obwód, zamknięty w tej samej obudowie podwójnej, działa identycznie, ale korzysta z drugiej sekcji każdego mechanizmu. Na schemacie wygląda to jak lustrzane odbicie pierwszego łańcucha: drugi zacisk L pierwszego łącznika, druga para przewodów korespondencyjnych, drugie wejście i wyjście środkowego krzyżowego, drugie wejście końcowego schodowego i druga oprawa. Dzięki temu z każdego z trzech punktów sterujesz obiema lampami niezależnie, a zmiana pozycji klawisza krzyżowego wpływa na oba obwody jednocześnie, bo obie sekcje mechanizmu są sprzężone mechanicznie.

Praktyczne wskazówki dotyczące trasy kablowej wynikają wprost z fizyki. Łącznik krzyżowy wymaga czterech przewodów korespondencyjnych (po dwa na każdy obwód), a łącznik schodowy dwóch (po jednym na obwód). Łączna liczba żył w kablu między puszkami rośnie więc z każdym kolejnym punktem. Dla trzech punktów sterowania w domu o powierzchni 120 m² potrzebujesz zwykle odcinka YDYp 4×1,5 mm² (dwa obwody + zasilanie fazowe) między puszką pierwszą a środkową oraz YDYp 3×1,5 mm² między środkową a końcową, bo faza dochodzi już tylko po jednym obwodzie.

Najczęstsze pytanie, jakie pojawia się na forach, dotyczy kolejności podłączania zacisków. Czy ma znaczenie, który przewód korespondencyjny wejdzie do zacisku 1, a który do 2? Technicznie nie oba wejścia krzyżowego są symetryczne. Ważne jednak, by po obu stronach łańcucha zachować tę samą logikę, czyli przewód wchodzący do zacisku 1 po jednej stronie wychodził z zacisku 1 po drugiej. Pomylenie kolejności da identyczny efekt działania, ale utrudni późniejszą diagnostykę, gdyby okazało się, że lampy migają po włączeniu silnika wentylatora w łazience na tym samym obwodzie.

Montaż krok po kroku z kolorami przewodów

Krok 1. Wyłącz napięcie w rozdzielni, zabezpiecz wyłącznik przed przypadkowym włączeniem kartką z napisem „prace elektryczne" i sprawdź próbnikiem napięcia, czy w puszkach faktycznie nie ma fazy. Próbnik dotykowy przyłóż do każdego przewodu osobno, bo w puszce mogą biec dwa obwody z różnych bezpieczników.

Krok 2. Przygotuj przewody: fazowy oznacz taśmą izolacyjną lub koszulką termokurczliwą, korespondencyjne zostaw w kolorze czarnym i brązowym, neutralny niebieski, ochronny żółto-zielony. Każdy przewód powinien mieć zapas 10-15 cm od krawędzi puszki, by wygodnie podłączyć go do zacisku bez napinania izolacji.

Krok 3. Zamontuj ramkę i mechanizm pierwszego łącznika schodowego podwójnego w puszce podtynkowej. Faza z rozdzielni (przewód brązowy lub czarny z dodatkowym oznaczeniem) trafia do zacisku L obu sekcji mechanizmu. W podwójnym łączniku schodowym oba zaciski L są wewnętrznie połączone, więc zasilasz je jednym przewodem z dwoma końcówkami lub dwoma oddzielnymi odcinkami z zacisku rozdzielczego w puszce.

Krok 4. Poprowadź cztery przewody korespondencyjne od pierwszego łącznika do środkowego łącznika podwójnego krzyżowego. Dwa z nich (oznaczone np. czarnym) obsłużą pierwszy obwód, pozostałe dwa (oznaczone brązowym) drugi. W środkowym mechanizmie para dla obwodu pierwszego trafia do zacisków 1 i 2 (wejścia), a wyjścia 3 i 4 prowadzą dalej do ostatniego łącznika. Analogicznie postępuj z drugą parą dla obwodu drugiego.

Krok 5. Połącz środkowy łącznik z ostatnim łącznikiem schodowym podwójnym. W ostatnim mechanizmie przewody korespondencyjne wchodzą do zacisków wejściowych obu sekcji, a wyjścia schodowego prowadzą bezpośrednio do opraw. Pamiętaj, że do każdej oprawy musisz dodatkowo doprowadzić przewód neutralny (niebieski) i ochronny (żółto-zielony) te nie przechodzą przez łączniki, lecz biegną równolegle w tym samym kablu lub osobnym YDYp 3×1,5 mm².

Krok 6. Dokręć wszystkie zaciski momentem około 0,8 Nm, nałóż klawisze i ramki, włącz napięcie. Przetestuj każdy punkt: włącz pierwszy obwód na dole, zgaś na górze, włącz ponownie na środku, zgaś na dole. Jeśli oba obwody reagują prawidłowo z każdego z trzech punktów, instalacja jest poprawna. Jeśli jedna lampa nie reaguje, sprawdź, czy nie pomyliłeś zacisku L z wyjściem w którymś z łączników schodowych.

Krok 7. Oznacz obwód w rozdzielni opisem „klatka schodowa obwód 1, 2" i zapisz schemat w dokumentacji domu. Za kilka lat, gdy będziesz remontował hol, schemat zaoszczędzi Ci godziny szukania, który bezpiecznik odcina oświetlenie na półpiętrze.

Najczęstsze błędy przy podłączaniu łącznika krzyżowego

Pierwszy błąd polega na pomyleniu łącznika schodowego z krzyżowym przy zakupie. W sklepie wyglądają podobnie, a etykieta bywa myląca, zwłaszcza gdy producent oznacza schodowy symbolem „1P" a krzyżowy „2P". Skutkiem jest sytuacja, w której lampa zapala się z pierwszego i trzeciego punktu, ale środkowy łącznik w ogóle nie reaguje albo powoduje zwarcie. Przed podłączeniem zawsze porównaj oznaczenia zacisków z tyłu obudowy z katalogiem producenta.

Drugi błąd to podanie fazy na zacisk wejściowy krzyżowego zamiast na zacisk wyjściowy łącznika schodowego. Mechanizm wtedy niby działa, ale faza dociera do środkowego punktu niezależnie od pozycji pierwszego klawisza, co w razie wymiany żarówki grozi porażeniem, bo oprawa pozostaje pod napięciem nawet przy zgaszonym świetle. Ten błąd wykryjesz próbnikiem po wyłączeniu pierwszego łącznika jeśli na oprawie nadal jest faza, instalacja jest nieprawidłowa.

Trzeci błąd wynika z oszczędności na przewodzie. Zamiast ciągnąć osobny kabel do każdej sekcji mechanizmu podwójnego, niektórzy łączą oba obwody mostkami w puszce, tworząc w ten sposób jeden wspólny obwód zamiast dwóch niezależnych. Efekt: obie lampy zapalają się jednocześnie z każdego klawisza, a użytkownik traci możliwość sterowania nimi osobno. To nie tylko wada funkcjonalna, ale też potencjalne przekroczenie dopuszczalnego obciążenia, jeśli łącznik jest projektowany na dwa obwody po 6 A, a my zmuszamy go do przewodzenia sumy prądów przez jeden tor.

Czwarty błąd to brak przewodu ochronnego PE przy oprawach metalowych. W nowoczesnych instalacjach ochrona przeciwporażeniowa wymaga, by każda oprawa klasy I była uziemiona. Jeśli w puszce brakuje żółto-zielonego przewodu, nie wolno go zastępować neutralnym takie połączenie tworzy niebezpieczną pętlę, w której prąd zwarcia płynie przez ciało osoby dotykającej oprawy. Rozwiązaniem jest pociągnięcie osobnego przewodu PE od rozdzielni, co w suchych tynkach można zrobić natynkowo korytkiem lub listwą.

Piąty błąd, najtrudniejszy do wykrycia, to zbyt ciasne zaciski, które po roku eksploatacji luzują się pod wpływem drgań termicznych przewodu. Skutkiem jest iskrzenie, grzanie się zacisku i w skrajnym przypadku pożar. Moment dokręcenia śrubki w zacisku śrubowym powinien wynosić około 0,8 Nm dla przewodu 1,5 mm² i 1,0 Nm dla 2,5 mm². Warto co dwa lata sprawdzić temperaturę łączników termometrem bezkontaktowym po kilku godzinach świecenia jeśli obudowa ma ponad 40°C w najcieplejszym miejscu, czas dokręcić zaciski.

Osobną kategorię błędów stanowi brak konsekwencji w oznaczeniach kolorystycznych. Przewód korespondencyjny bywa czarny w jednym odcinku i brązowy w drugim, co w razie awarii prowadzi do pomyłek przy szukaniu fazy. Norma PN-HD 308 S2 zaleca, by przewody fazowe w obwodach oświetleniowych miały kolor brązowy lub czarny, neutralny niebieski, a ochronny żółto-zielony. Korespondencyjne najlepiej oznaczyć dodatkową taśmą lub koszulką, by odróżnić je od fazy.

Dobór łącznika do konkretnej sytuacji: kiedy wybrać podwójny krzyżowy, a kiedy coś prostszego

Wybór łącznika zależy od liczby punktów sterowania i liczby niezależnych obwodów. Dla dwóch punktów i jednego obwodu wystarczy para łączników schodowych pojedynczych. Dla dwóch punktów i dwóch obwodów (na przykład kinkiet i lampa główna) potrzebujesz dwóch łączników schodowych podwójnych. Łącznik podwójny krzyżowy wchodzi do gry dopiero wtedy, gdy punktów jest trzy lub więcej, a obwodów dwa. Jeśli masz trzy punkty i jeden obwód, wystarczą dwa schodowe i jeden krzyżowy pojedynczy podwójny byłby w tym przypadku przepłacaniem.

Ceny obejmują mechanizm bez ramki ramkę podwójną trzeba dokupić osobno za 15-40 PLN, a w przypadku systemów modułowych znanych producentów nawet 50-80 PLN. Łączny koszt materiałów dla trzypunktowego sterowania dwoma obwodami waha się więc od 300 do 550 PLN, co w porównaniu z tradycyjnym rozwiązaniem z czterema pojedynczymi krzyżowymi (gdzie potrzebna jest ramka poczwórna albo cztery pojedyncze obok siebie) daje oszczędność rzędu 20-30% przy zauważalnie lepszej estetyce.

Kiedy NIE stosować łącznika podwójnego krzyżowego

Unikaj tego rozwiązania, gdy obwody mają różne zabezpieczenia nadprądowe (na przykład kinkiet na 6 A i lampa główna na 10 A), bo mechanizm podwójny zwykle ma wspólne ograniczenie prądowe. Nie instaluj go w wilgotnych pomieszczeniach bez stopnia ochrony co najmniej IP44 para wodna przenikająca przez klawisz po roku spowoduje korozję styków. Unikaj go również w instalacjach, gdzie planujesz w przyszłości wymianę na ściemniacz dotykowy, bo większość ściemniaczy tego typu współpracuje tylko z klasycznymi łącznikami schodowymi pojedynczymi, nie z mechanizmami krzyżowymi podwójnymi.

Realne scenariusze użycia: dom, mieszkanie, biuro, hotel

Dom jednorodzinny o powierzchni 140 m² z klatką schodową między parterem a piętrem. Na dole klatki montujesz łącznik schodowy podwójny sterujący lampą sufitową i kinkietem na półpiętru. Na półpiętrze instalujesz łącznik podwójny krzyżowy, a na samej górze kolejny schodowy podwójny. Wszystkie trzy punkty obsługują obie oprawy, dzięki czemu idąc na górę z torbami zapalasz obie lampy na dole, a po wejściu do sypialni gasisz je z łóżka.

Mieszkanie dwupoziomowe w bloku z lat 90. Brak możliwości kucia kanałów w ścianie nośnej wymusza prowadzenie kabli w listwach natynkowych. Łącznik podwójny krzyżowy pozwala ograniczyć liczbę punktów instalacyjnych do trzech, zamiast pięciu przy rozwiązaniu z pojedynczymi mechanizmami. W ciasnym przedpokoju o szerokości 110 cm taka oszczędność miejsca decyduje o tym, czy szafa wnękowa zmieści się obok drzwi.

Biuro typu open space z wydzielonymi strefami akustycznymi. Długi korytarz łączący trzy sale konferencyjne wymaga oświetlenia niezależnego dla każdej sekcji, ale z możliwością sterowania z recepcji, środka korytarza i końca strefy. Podwójne krzyżowe w połączeniu z czujnikami obecności tworzą system, w którym ostatnia osoba wychodząca z biura gasi światło w całym korytarzu z dowolnego końca, a po drodze każdy kolejny korytarz zapala się automatycznie na 30 sekund.

Hotel butikowy z sześcioma pokojami na piętrze. W korytarzu o długości 25 m trzy punkty sterowania (recepcja, środek, schody) obsługują światło główne oraz oświetlenie awaryjne LED. Łącznik podwójny krzyżowy w środkowej puszce pozwala gościom zapalić światło z dowolnego miejsca korytarza i zgasić je wychodząc z hotelu, bez konieczności wracania do pokoju. W praktyce taki układ skraca czas reakcji na zgaszenie światła o 60%, co przy 30 pokojach dziennie daje oszczędność 4-5 kWh na dobę.

Salon z antresolą w kamienicy. Charakterystyczny problem wysokich pomieszczeń: lampa sufitowa wymaga osobnego sterowania, a kinkiet nad antresolą drugiego. Łącznik podwójny krzyżowy przy schodach, jeden podwójny schodowy przy drzwiach wejściowych i jeden podwójny schodowy przy wejściu na antresolę tworzą układ trzech punktów, z których każdy steruje obiema oprawami. Estetycznie zamiast sześciu pojedynczych klawiszy rozsianych po ścianie zostają trzy eleganckie ramki podwójne.

Praktyczne wskazówki przed zakupem i na etapie projektowania

Stopień ochrony IP dobieraj do pomieszczenia: IP20 wystarcza do suchych wnętrz, IP44 do łazienek w strefie 2 i 3, IP55 do piwnic i garaży. Materiał klawisza wpływa nie tylko na cenę, ale i na trwałość: tworzywo ABS żółknie po 5-7 latach, poliwęglan zachowuje kolor nawet przy intensywnym nasłonecznieniu. W pomieszczeniach narażonych na kurz (klatki schodowe bez okien) sprawdza się klawisz z matową powierzchnią, na której nie widać odcisków palców.

Kompatybilność z ramkami to kwestia, o której klienci zapominają, kupując mechanizmy różnych serii. W ramce podwójnej muszą zmieścić się dwa mechanizmy o identycznym rozstawie śrub montażowych (zwykle 60 mm). Jeśli kupisz mechanizm jednej firmy i ramkę innej, możesz mieć problem z dopasowaniem, bo każdy producent stosuje własne tolerancje. Najbezpieczniej kupować cały zestaw od jednego producenta albo korzystać z systemów modułowych z gwarancją wzajemnej kompatybilności.

Certyfikaty potwierdzają zgodność z normą EN 60669-1, która reguluje wymagania bezpieczeństwa dla łączników do użytku domowego. Produkty bez certyfikatu CE bywają tańsze o 30-50%, ale użycie ich w instalacji oznacza utratę gwarancji na cały obwód w razie pożaru. Warto też sprawdzić obecność znaku VDE lub TÜV, które potwierdzają dodatkowe testy niezależnych laboratoriów.

Trendy 2026 roku to rosnąca popularność systemów smart home kompatybilnych z tradycyjnymi łącznikami krzyżowymi. Nowe moduły Wi-Fi montowane w puszce pod mechanizmem pozwalają sterować oświetleniem głosowo, ale nadal wymagają fizycznego łącznika schodowego i krzyżowego w obwodzie. Dzięki temu modernizacja starej instalacji nie wymaga kucia ścian, a jedynie wymiany mechanizmu na wersję smart przy zachowaniu tej samej topologii kablowej.

Checklista przed zakupem

• Liczba punktów sterowania (2, 3, 4+)
• Liczba niezależnych obwodów oświetleniowych
• Stopień ochrony IP dopasowany do pomieszczenia
• Materiał klawisza (ABS, poliwęglan, szkło, aluminium)
• Kompatybilność z posiadanymi ramkami lub konieczność zakupu nowych
• Certyfikaty CE, VDE lub TÜV
• Gwarancja producenta (minimum 2 lata, najlepsi oferują 5-10 lat)
• Zapas na przyszłą rozbudowę o kolejne punkty sterowania

Zanim zaczniesz wiercić otwory w ścianie, narysuj schemat rozmieszczenia puszek i przebiegu kabli. Zaznacz na nim, w której puszce będzie łącznik schodowy podwójny, a w której podwójny krzyżowy. Sprawdź, czy odległości między puszkami nie przekraczają 12 m, bo przy dłuższych odcinkach oporność przewodów 1,5 mm² zaczyna wpływać na spadek napięcia na żarówkach LED, co widać jako delikatne migotanie przy włączaniu z najdalszego punktu. W razie wątpliwości skonsultuj projekt z elektrykiem z uprawnieniami SEP, który zweryfikuje zgodność z normą PN-HD 60364 i dobierze przekroje przewodów do planowanego obciążenia.