Jak usunąć zaprawę z płytek? Sprawdzone metody krok po kroku

Czym zmyć zaschniętą zaprawę z płytek ceramicznych

Zaschnięta zaprawa cementowa na płytkach to jeden z najczęstszych problemów po remoncie. Tynk, klej do glazury, fuga wszystko to wiąże na bazie cementu, a ten po 24 godzinach twardnieje w sposób trudny do usunięcia mechanicznego. Im dłużej pozostajesz bierny, tym głębiej wżyna się w mikropory ceramiki i tym trudniej przywrócić pierwotny wygląd okładziny.

• Czym zmyć zaschniętą zaprawę z płytek ceramicznych
• Domowe sposoby na zaprawę cementową bez chemii
• Profesjonalne środki do usuwania zaprawy z płytek
• Biały nalot z płytek po zaprawie jak się go pozbyć
• Instrukcja krok po kroku: czyszczenie płytek z zaprawy
• Bezpieczeństwo i ochrona zdrowia
• Koszt usunięcia zaprawy z 1 m² porównanie metod
• Najczęściej zadawane pytania

Zanim sięgniesz po chemię, ustal twardość zabrudzenia. Świeże plamy (do 24 h) zmywa sama woda i gąbka. Resztki po 2-7 dniach wymagają już kwasu cytrynowego lub octu. Zaschnięcia powyżej tygodnia często oddają pole tylko profesjonalnym preparatom na bazie kwasu chlorowodorowego. Złym pomysłem jest skuwanie dłutem bez uprzedniego namoczenia, bo ryzykujesz odpryskiem szkliwa.

Zanim zaczniesz, zabezpiecz folią malarską listwy, ościeżnice i sąsiednie ściany. Kwas nie wybacza błędów, a neutralizacja zajmuje więcej czasu niż samo mycie. Przygotuj też wiadro czystej wody, rękawice kwasoodporne i okulary ochronne. Te trzy rzeczy kosztują razem mniej niż 30 zł, a potrafią uratować zarówno skórę, jak i płytki.

Mechanizm działania opiera się na prostej chemii. Kwas octowy, cytrynowy czy chlorowodorowy rozpuszczają wodorotlenek wapnia, czyli spoiwo cementu. Bez tego spoiwa kruszywo traci strukturę i daje się zmyć wodą. Dlatego kolejność ma znaczenie: najpierw reakcja chemiczna, potem spłukanie, na końcu neutralizacja pozostałości roztworem sody oczyszczonej (5 łyżek na 10 l wody).

Jak rozpoznać rodzaj zabrudzenia

Plamy po świeżej zaprawie wyglądają jak mokry, szary pył. Z łatwością schodzą z palców. Zaschnięta zaprawa tworzy twarde, chropowate narośla, często z widocznymi kryształkami piasku. Wykwity wapienne to biały, mączysty nalot, który pojawia się nawet po tygodniach od kontaktu z wodą. Głębokie wżery wnika w strukturę szkliwa i wymagają wielokrotnego powtórzenia cyklu namaczania.

Sprawdź reakcję na niewielkim fragmencie. Nałóż odrobinę roztworu na krawędź zabrudzenia i odczekaj 60 sekund. Jeśli cement się pieni i mięknie, masz do czynienia z klasyczną zaprawą portlandzką. Brak reakcji oznacza często fugę epoksydową, której nie zmyjesz kwasem, potrzebujesz rozpuszczalnika organicznego. Zaprawy polimerowe reagują słabiej, więc czas namaczania wydłuż do 10-15 minut.

Kiedy metoda mechaniczna ma sens

Skrobak ceramiczny lub cykliny z twardego metalu sprawdzają się przy grubych, odstających nawarstwieniach. Trzymaj narzędzie pod kątem 30° i pracuj ruchami pociągłymi, nigdy uderzeniowymi. Na płytkach szkliwionych używaj skrobaka z wymiennym ostrzem, tzw. „żyletki" kosztuje ok. 15 zł i zastępuje drogie cykliny.

Mechanika bez chemii daje efekt na świeżych zabrudzeniach gruboziarnistych. Na zaschniętej zaprawie cienkiej warstwy sam skrobak zarysuje glazurę. Połączenie obu metod daje najlepszy wynik: najpierw kwas rozpuszcza spoiwo, potem skrobak zbiera rozluźnioną masę. Cały etap mechaniczny na 1 m² zajmuje 8-12 minut, chemiczny 20-30 minut.

Domowe sposoby na zaprawę cementową bez chemii

Jeśli zabrudzenia nie są wieloletnie, kuchnia dostarcza wszystkiego, czego potrzebujesz. Ocet spirytusowy 10%, kwas cytrynowy spożywczy, soda oczyszczona i woda to cztery pozycje, które kosztują łącznie mniej niż 12 zł. Działają wolniej niż profesjonalne kwasy, ale bezpiecznie dla większości płytek szkliwionych, klinkieru i naturalnego kamienia o niskiej nasiąkliwości.

Podstawowy przepis na roztwór octowy to 1 część octu na 3 części letniej wody. Wymieszaj w misce, nanieś pędzelkiem na plamy, odczekaj 15 minut. W tym czasie kwas acetowy wchodzi w reakcję z wodorotlenkiem wapnia, tworząc octan wapnia, czyli sól łatwo zmywalną wodą. Na koniec przetrzyj ściereczką z mikrofibry i spłucz czystą wodą. Powtórz 2-3 razy w przypadku grubszych warstw.

Kwas cytrynowy działa podobnie, ale nie pozostawia intensywnego zapachu. Rozpuść 50 g (3 łyżki stołowe) proszku w 1 l ciepłej wody. Temperatura 40-45°C przyspiesza reakcję, ale nie przekraczaj 60°C, bo zaczynasz wtedy odparowywać sam kwas. Czas działania na zaprawie to 10-20 minut. Po każdym cyklu neutralizuj powierzchnię roztworem sody (10 g na 1 l wody).

Soda oczyszczona i pasta czyszcząca

Soda oczyszczona (wodorowęglan sodu) pełni tu podwójną rolę. Łączy lekkie działanie ścierne z zasadową neutralizacją po użyciu kwasu. Pastę przygotuj z 3 części sody i 1 części wody. Nakładaj okrężnymi ruchami ściereczką na jeszcze wilgotną płytkę. Mikrokryształy sody ścierają luźne fragmenty zaprawy, nie rysując szkliwa.

Na marmurze, trawertynie i wapieniu metoda z sodą sprawdza się szczególnie dobrze, bo nie wywołuje efektu matowienia, znanego z kwasów. Unikaj jednak sody na płytkach polerowanych granitowych tam lepszy jest sam kwas cytrynowy w niskim stężeniu i krótkim czasie kontaktu (do 5 minut), bo grań nie toleruje środków ściernych.

Czego nie stosować na delikatnych powierzchniach

Nie mieszaj octu z chlorem, nie łącz sody z kwasem w tym samym pojemniku. Reakcje wydzielają chlor lub dwutlenek węgla, szkodliwe w zamkniętych łazienkach. Na drewnie, parkiecie i panelach laminowanych nie stosuj żadnej z tych metod, plamy cementu schodzą tam wyłącznie przez delikatne szlifowanie (P120-P180) lub wymianę uszkodzonego elementu.

Na powierzchniach z piaskowca, wapienia i miękkiego wapienia metoda octowa i cytrynowa mogą spowodować trwałe odbarwienie. Zanim zaczniesz, zrób próbę w niewidocznym narożniku. Jeśli po 10 minutach pojawi się jaśniejsze miejsce, zrezygnuj z kwasu i przejdź na pastę z sody lub skrobak. Kamień naturalny o porowatości powyżej 6% (PN-EN 1936) wymaga już profesjonalnych środków buforowanych.

Profesjonalne środki do usuwania zaprawy z płytek

Gdy domowe sposoby nie wystarczają, sięgasz po preparaty komercyjne. Rynek dzieli je na trzy grupy: kwasy mineralne (chlorowodorowy, fosforowy), kwasy organiczne (glikolowy, cytrynowy w wysokim stężeniu) oraz mieszaniny buforowane z inhibitorami korozji. Każda grupa ma swoje ograniczenia, które powinieneś znać przed otwarciem opakowania.

Kwas chlorowodorowy (HCl) w stężeniu 5-10% rozpuszcza cement w 3-5 minut. Działa agresywnie, ale niszczy stal nierdzewną, aluminium i wiele rodzajów fug. Stosuj go wyłącznie na klinkierze, cegle ceramicznej i granitach o niskiej nasiąkliwości. Po użyciu neutralizacja roztworem sody jest obowiązkowa, bo resztki kwasu dalej pracują w porach nawet po spłukaniu.

Kwas fosforowy (H₃PO₄) bywa bezpieczniejszy, bo po reakcji z wapniem tworzy fosforan wapnia, nierozpuszczalny i obojętny chemicznie. To dobra wiadomość przy czyszczeniu jasnych fug nie przebarwiają się na żółto, jak to ma miejsce po kwasie solnym. Stężenie robocze to zazwyczaj 10-15%, czas reakcji 10-15 minut. Koszt koncentratu (1 l) zamyka się w 25-35 zł, wydajność to ok. 8-12 m².

Komercyjne koncentraty porównanie

Jak prawidłowo rozcieńczać koncentraty

Zawsze wlewaj kwas do wody, nigdy odwrotnie. Odwrotna kolejność powoduje gwałtowne parowanie i rozpryski. Stężenie dobieraj do grubości zabrudzenia. Cienkie mleczne plamy zmyjesz roztworem 1:10, grube nawarstwienia wymagają 1:3. Gęste żele nakładaj szpachlą lub pędzlem, nie rozpylaj aerozol kwasu jest niebezpieczny dla dróg oddechowych.

Pracuj w pasach o szerokości 1-1,5 m. Po naniesieniu środka czekaj do momentu, gdy cement zacznie się pienić lub zmieni kolor na białawy. Wtedy zbierz masę ściereczką, spłucz wodą i przejdź do następnego pasa. Czas pracy na 1 m² to średnio 12-18 minut, łącznie z neutralizacją. Na większych powierzchniach (powyżej 20 m²) pracuj etapami, bo kwas obniża pH i przy wielokrotnym narażeniu może zmętnieć fugę.

Biały nalot z płytek po zaprawie jak się go pozbyć

Biały nalot, fachowo nazywany wykwitem wapiennym, to wynik migracji wodorotlenku wapnia z wnętrza zaprawy na powierzchnię. Woda deszczowa, wilgoć z podłoża, a nawet kondensacja wyciągają wapń na zewnątrz, tam reaguje z dwutlenkiem węgla z powietrza i krystalizuje jako węglan wapnia. Zjawisko nasila się po 4-8 tygodniach od ułożenia okładziny i bywa mylone z pleśnią.

Usuwanie wykwitów to nie to samo co mycie zaschniętej zaprawy. Tu potrzebujesz kwasu o łagodnym działaniu, który rozpuści węglan, ale nie narusi struktury cementu pod spodem. Najlepiej sprawdza się roztwór kwasu octowego 5% (1 część 10% octu na 1 część wody) lub kwasu cytrynowego 30 g na 1 l wody. Czas kontaktu 10-15 minut, spłukanie obfitą ilością wody.

Nie ignoruj wykwitów, bo z czasem tworzą twarde, mleczne plamy trudne do usunięcia bez szlifowania. Traktuj je jak objaw do zbadania, a nie defekt kosmetyczny. Ich powtarzalne pojawianie się oznacza zazwyczaj brak izolacji przeciwwilgociowej pod okładziną lub zbyt niski stosunek wody do cementu w zaprawie. Rozwiązanie leży w poprawieniu hydroizolacji, a nie tylko w czyszczeniu.

Prewencja zamiast szorowania

Impregnacja hydrofobowa po każdym czyszczeniu zmniejsza ryzyko nawrotu wykwitów o 70-80%. Preparaty na bazie silanów i siloksanów wnikają 2-5 mm w głąb struktury, blokują kapilary i nie pozwalają wodzie transportować wapnia. Jednorazowa aplikacja wałkiem lub natryskiem o wydajności 0,2-0,4 l/m² kosztuje 15-25 zł za 1 l, a chroni przez 3-5 lat.

Przed impregnacją powierzchnia musi być sucha (wilgotność poniżej 4% wg PN-EN 16511) i czysta. Najlepszy moment to 24-48 h po zakończeniu czyszczenia. W okresie zimowym impregnaty nanosi się w temperaturze 5-25°C, unikając bezpośredniego słońca. Druga warstwa po 2-3 h podnosi skuteczność, ale wydłuża czas schnięcia do 12 h.

Kiedy wykwit oznacza poważniejszy problem

Jeśli po umyciu nalot wraca w ciągu kilku dni, masz do czynienia z kapilarnym podciąganiem wody. To sygnał, że izolacja pozioma pod płytkami nie działa prawidłowo albo w ogóle jej nie ma. W takiej sytuacji samo czyszczenie to leczenie objawowe, a przyczyną jest brak warstwy ochronnej zgodnej z PN-EN 13892-8. Naprawa wymaga zerwania okładziny, ułożenia maty EPDM lub folii PE i ponownego montażu.

Wykwity solne (biało-szare, krystaliczne, kruszące się w dotyku) mają inne pochodzenie. To siarczki i chlorki z cementu, które migrują wraz z parą wodną. Rozpuszczają się w wodzie, ale wracają po wyschnięciu. Tu kwas nie pomoże, potrzebujesz wymywania wodą pod ciśnieniem (40-80 bar) i późniejszej impregnacji żywicą akrylową. Bez tego problem będzie narastał z każdym rokiem.

Instrukcja krok po kroku: czyszczenie płytek z zaprawy

Kolejność działań ma znaczenie. Źle zaplanowana robota wydłuża czas pracy o połowę, zwiększa zużycie środka i ryzyko uszkodzeń. Poniższy schemat stosujesz zarówno przy remoncie łazienki, jak i przy czyszczeniu tarasu z kostki brukowej z zabrudzeniami po fugowaniu.

Krok 1: Próba i zabezpieczenie

Wybierz mały, niewidoczny fragment płytki, nałóż przygotowany roztwór i odczekaj pełny czas kontaktu. Brak przebarwień i uszkodzeń szkliwa oznacza zielone światło. Ta próba zajmuje 15 minut, a oszczędza potencjalne koszty wymiany okładziny. Przy powierzchniach powyżej 10 m² próbę rób w 2-3 różnych miejscach, bo partie płytek mogą się różnić partią produkcyjną.

Okryj folią malarską i taśmą papierową listwy przypodłogowe, ościeżnice, kontakty, sąsiednie ściany. Kwas nie wybacza ani jednego milimetra kontaktu z miejscem, które nie powinno go przyjąć. Folia LDPE 0,05 mm grubości kosztuje ok. 8 zł za 10 m² i stanowi minimalną ochronę. Taśma krepowa 25 mm szerokości (3 zł/szt.) trzyma się do 24 h bez resztek kleju.

Krok 2: Nakładanie środka

Nanieś roztwór pędzlem lub wałkiem malarskim, zaczynając od góry ściany. Na podłodze pracuj w kierunku do drzwi, żeby nie brodzić w mokrej zaprawie. Grubość warstwy nie ma znaczenia, liczy się równomierność pokrycia. Najgorszy błąd to suchy środek w jednym miejscu i mokry w drugim, bo cement w suchym fragmencie dalej twardnieje.

Przy silnych zabrudzeniach użyj żelu zamiast płynu. Żel przylega do powierzchni pionowej, nie ścieka, nie wysycha przed czasem. Czas kontaktu wydłużasz wtedy do 30-60 minut, masz pełną kontrolę nad reakcją. Na podłodze tradycyjny płyn wystarczy, o ile nie pracujesz w pełnym słońcu i wysokiej temperaturze.

Krok 3: Spłukiwanie i neutralizacja

Po upływie wyznaczonego czasu zbierz rozpuszczoną masę ściereczką z mikrofibry lub gumową ściągaczką. Nie pozwól, żeby wyschła na płytce, bo wodorotlenek wapnia krystalizuje ponownie i zamyka cykl. Spłucz obfitą ilością czystej wody, najlepiej letniej (20-30°C). Zimna woda zwalnia reakcje resztkowe, gorąca paruje i zostawia ślady.

Na koniec przetrzyj powierzchnię roztworem neutralizującym. Przy kwasie octowym wystarczy woda z sodą (10 g/l). Przy kwasie chlorowodorowym potrzebujesz roztworu sody 30 g/l lub wodorotlenku sodu 5 g/l. Sprawdź pH papierkiem lakmusowym. Bezpieczne pH po neutralizacji to 6,5-8,5. Niższe oznacza resztki kwasu, wyższe resztki zasady. W obu przypadkach powtórz płukanie.

Krok 4: Suszenie i ocena

Pozostaw płytki do naturalnego wyschnięcia na 12-24 h. W tym czasie nie chodź po powierzchni, nie stawiaj mebli, nie kładź mat. Wilgoć resztkowa musi odparować, inaczej impregnacja nie wniknie. Po wyschnięciu oceń efekt przy świetle bocznym (latarka pod kątem 30°). Miejsca matowe lub szorstkie oznaczają resztki cementu, które usuwasz powtórnie.

Jeśli po dwóch pełnych cyklach ceramika nadal wygląda na przyciemnioną, prawdopodobnie doszło do trwałego wżeru w szkliwo. Tego nie da się naprawić domowymi metodami. Profesjonalne polerowanie diamentowe (ziarno 3000+), a następnie nałożenie powłoki ceramicznej (koszt 60-90 zł/m²) przywraca połysk w 80-90%, ale nie jest obowiązkowe, jeśli płytki były matowe od początku.

Krok 5: Impregnacja ochronna

Na suchą, czystą powierzchnię nałóż impregnat hydrofobowy. Pierwsza warstwa wałkiem z krótkim włosiem (8-10 mm) lub natryskiem niskociśnieniowym. Drugą warstwę kładź po 2-3 h, gdy pierwsza wsiąknie, ale jeszcze nie wyschnie całkowicie. Łączne zużycie 0,3-0,5 l/m². Wydajność zależy od nasiąkliwości podłoża, klinkier wchłonie więcej niż glazura.

Po impregnacji pełne utwardzenie trwa 24-48 h. W tym czasie unikaj kontaktu z wodą, nie myj, nie polewaj. Po tym okresie płytki zyskują odporność na plamy, łatwiejsze czyszczenie i ochronę przed wykwitami. Efekt utrzymuje się 3-5 lat w zależności od intensywności użytkowania. Na tarasach narażonych na mrów i piasek okres skraca się do 2-3 lat.

Bezpieczeństwo i ochrona zdrowia

Kwasy, nawet te domowe, powodują oparzenia chemiczne. Ocet 10% w kontakcie z oczami przez 30 sekund może uszkodzić rogówkę. Nie pracuj bez rękawic kwasoodpornych (nitryl lub neopren, grubość min. 0,4 mm), okularów ochronnych z bocznymi osłonami i maski filtrującej FFP2. Apteczka z solą fizjologiczną do płukania oczu powinna leżeć w zasięgu ręki.

Wentylacja to kwestia równie ważna. Kwas octowy w stężeniu 10% nie jest toksyczny, ale jego opary drażnią drogi oddechowe. Przy pracy w łazience otwórz okno i wstaw wentylator wyciągowy. Kwas chlorowodorowy wymaga już maski z filtrem kwaśnym (typ ABEK). Nigdy nie mieszaj kwasu z zasadą w tym samym pomieszczeniu, bo reakcja egzotermiczna może wyrzucić roztwór z pojemnika.

Rośliny doniczkowe i trawniki są równie wrażliwe co skóra. Przed rozpoczęciem pracy zabezpiecz zieleń folią lub przenieś w inne miejsce. Roztwór kwasu spływający do gruntu obniża pH gleby i niszczy mikroorganizmy. Neutralizacja roztworem sody na koniec dnia to obowiązek, nie opcja. Tam, gdzie spływa woda z mycia, połóż matę sorpcyjną, żeby związki wapnia i kwasy nie przedostały się do kanalizacji deszczowej.

Najczęstsze błędy przy usuwaniu zaprawy

Box "Najczęstszy błąd": praca w pełnym słońcu. Temperatura powyżej 30°C sprawia, że woda i kwas parują zanim zdążą zadziałać. Cement twardnieje wtedy szybciej, niż go rozpuszczasz. Pracuj w cieniu, rano lub wieczorem, albo w dni pochmurne. Drugim grzechem jest rozcieńczanie kwasu w zbyt wysokim stężeniu, efekt nie przyspiesza, a ryzyko uszkodzenia fug rośnie geometrycznie.

Łączenie kwasu z sodą w jednym pojemniku to trzeci błąd, który wciąż się zdarza. Reakcja wydziela dwutlenek węgla, pieni się, pryska. W zamkniętej łazieneczce może dojść do podwyższonego stężenia CO₂ i chwilowego niedotlenienia. Soda i kwas pracują sekwencyjnie: najpierw kwas na plamę, spłukanie, potem soda na neutralizację. Nigdy mieszanie, nigdy razem.

Koszt usunięcia zaprawy z 1 m² porównanie metod

Koszt robocizny waha się od 25 do 80 zł/m², zależnie od regionu i stopnia zabrudzenia. Samodzielne czyszczenie obniża koszt do 3-15 zł/m², w tym środki, rękawice, ściereczki. Poniższe zestawienie obejmuje materiały eksploatacyjne, nie narzędzia jednorazowe (wiadro, pędzel, ściągaczka), które są wielokrotnego użytku.

Przy powierzchni do 5 m² najbardziej opłaca się metoda domowa. Powyżej 15 m² profesjonalny koncentrat buforowany okazuje się tańszy w przeliczeniu na czas pracy. Pamiętaj, że skuteczność zależy nie od ilości środka, lecz od czasu kontaktu i temperatury. Cierpliwość zastępuje tu stężenie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy ocet niszczy płytki?

Ocet 10% w krótkim kontakcie (do 15 min) nie uszkadza szkliwa ceramicznego, klinkieru ani granitu. Na marmurze, trawertynie i wapieniu może powodować matowienie, bo reaguje z węglanem wapnia. Przed użyciem zrób próbę w narożniku, odczekaj 10 minut i oceń efekt.

Jak usunąć zaschniętą zaprawę z kostki brukowej bez ryzyka odbarwień?

Najlepiej sprawdza się kwas fosforowy 15% w rozcieńczeniu 1:1 z wodą. Czas kontaktu 10-15 minut, spłukanie wodą pod ciśnieniem. Kwas chlorowodorowy działa szybciej, ale wypłukuje pigment z barwionej kostki, pozostawiając szare plamy trudne do usunięcia.

Co zrobić z białym nalotem po remoncie?

Biały nalot to wykwit wapienny. Zmyj go roztworem octu 5% lub kwasu cytrynowego 30 g/l. Po 10-15 minutach spłucz czystą wodą i pozostaw do wyschnięcia. Jeśli nalot wraca w ciągu kilku dni, sprawdź izolację przeciwwilgociową pod okładziną, bo problem leży pod spodem.

Ile kosztuje profesjonalne czyszczenie płytek z zaprawy?

Firma sprzątająca lub glazurnik bierze 25-80 zł/m². Cena zależy od rodzaju zabrudzenia, powierzchni i regionu. W dużych miastach stawki są o 20-30% wyższe. W cenę wliczone są zazwyczaj środki chemiczne, impregnacja jest dodatkowo płatna, 10-25 zł/m².

Czy można usunąć zaprawę z płytek bez chemii?

Tak, ale tylko przy świeżych zabrudzeniach (do 7 dni). Skrobak ceramiczny, pasta z sody i twarda ściereczka dają radę. Zaschnięta zaprawa powyżej 2 tygodni wymaga już kwasu, nawet w niskim stężeniu. Samo szlifowanie zostawia rysy, niewidoczne na matowej glazurze, ale wyraźne na polerowanej.

Jak długo schnie płytka po czyszczeniu kwasem?

Przy temperaturze 20°C i wentylacji schniecie trwa 12-24 h. W łazience bez okna ten czas wydłuża się do 36-48 h. Nie przyspieszaj suszenia suszarką budowlaną, bo parująca woda transportuje resztki wapnia na powierzchnię i zostawia mgiełkę. Lepiej zostawić naturalny obieg powietrza.

Źródła i przepisy

Polska Norma PN-EN 14411:2016 płytki ceramiczne, wymagania i metody badań. PN-EN 13892-8:2003 metody badań materiałów na podłogi wytrzymałość na odrywanie. PN-EN 1936:2007 metody badań kamienia naturalnego oznaczanie gęstości i nasiąkliwości. PN-EN 16511:2014 panele podłogowe wielowarstwowe. Karty charakterystyki substancji chemicznych (MSDS) dla kwasu chlorowodorowego, fosforowego i octowego, dostępne na stronie Komisji Europejskiej i w bazie echa.europa.eu. Wytyczne producentów chemii budowlanej zgodne z rozporządzeniem REACH (WE) nr 1907/2006.