Jakie wymiary klatki schodowej w bloku musisz znać przed remontem

W bloku z lat siedemdziesiątych klatka schodowa potrafi wciśnąć w kąt dwie osoby z siatkami, a w wieżowcu z wielkiej płyty zmieści się nosze razem z ratownikiem. Różnica nie jest przypadkowa za każdym centymetrem stoi konkretna norma, która decyduje o tym, czy wniesiesz pralkę bez demontażu futryny, czy też będziesz ją ciągnął po stopniach. Wymiary klatki schodowej w bloku to nie kwestia gustu architekta, lecz matematyki wpisanej w Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.

• Minimalna szerokość schodów i biegu klatki schodowej
• Wymiary stopni w klatce schodowej bloku wysokość i głębokość
• Wysokość klatki schodowej w bloku oraz prześwit nad głową
• Spocznik i wymiary klatki schodowej w bloku wielorodzinnym

Minimalna szerokość schodów i biegu klatki schodowej

Szerokość użytkowa biegu schodowego w budynku wielorodzinnym nie może spaść poniżej 120 cm, a w budynku jednorodzinnym wystarczy 80 cm. Te liczby nie pojawiły się w próżni wynikają z konieczności ewakuacji, przenoszenia mebli oraz pracy służb ratunkowych ze standardowym noszami.

Nosze typu głównego mają długość około 195 cm i szerokość 55 cm. Dwóch ratowników niosących je po schodach potrzebuje miejsca na pracę rąk, a pacjent nie może być przechylany pod nienaturalnym kątem. Dlatego w klatkach schodowych budynków wielorodzinnych przyjmuje się wspomniane 120 cm jako absolutne minimum, a w praktyce projektowej często spotyka się 130-150 cm.

W bloku z wielkiej płyty klatka bywa węższa niż w nowym budownictwie, ponieważ obowiązywały starsze normy. Przy remoncie lub przebudowie nie wolno jednak zwęzić istniejącego biegu poniżej parametrów, które zapewniały bezpieczeństwo użytkownikom w dniu oddania budynku do użytku. Zmniejszenie szerokości wymagałoby wzmocnienia konstrukcji, uzyskania pozwolenia na budowę i najczęściej okazuje się technicznie niewykonalne.

Przy wymiarowaniu schodów liczy się też odległość między ścianą a poręczą. Wolna przestrzeń po jednej stronie biegu powinna wynosić co najmniej 15 cm, co pozwala dłoniom pewnie chwycić balustradę bez ryzyka zakleszczenia palców między drewnem a tynkiem.

W przypadku schodów zabiegowych, popularnych w klatkach narożnych bloków z lat osiemdziesiątych, minimalna szerokość dotyczy najwęższego odcinka biegu. Często pojawia się tam 100 cm, co formalnie spełnia wymóg dla budynków do trzech kondygnacji, lecz w wyższych obiektach wymaga już poszerzenia lub zmiany geometrii.

Szerokość użytkowa a światło przejścia

Szerokość użytkowa biegu mierzy się w świetle, czyli między wewnętrznymi powierzchniami balustrad lub ścian. Nie wlicza się w nią pochwytów ani listew przypodłogowych, które mogą wystawać do 8 cm. Światło przejścia musi pozostać przejezdne dla wózka inwalidzkiego, którego standardowa szerokość to 65 cm, z marginesem manewrowym rzędu 10 cm z każdej strony.

Wymiary stopni w klatce schodowej bloku wysokość i głębokość

Stopień w klatce schodowej bloku ma wysokość od 17 do 19 cm i głębokość od 23 do 28 cm. Proporcje te wynikają ze średniej długości kroku dorosłego człowieka, która waha się od 60 do 66 cm.

Wzór Blondela, stosowany w projektowaniu schodów od XVIII wieku, brzmi: 2h + s = 60-65 cm, gdzie h oznacza wysokość stopnia, a s jego głębokość. Przy wysokości 18 cm głębokość powinna zatem wynosić od 24 do 29 cm, co dokładnie pokrywa się z polskimi wymaganiami normatywnymi. Wszystko po to, by stopa wchodzącego w naturalny sposób lądowała na powierzchni kolejnego stopnia.

Zbyt wysokie stopnie powodują szybkie zmęczenie mięśni łydek i wymuszają nienaturalne zgięcie kolana, szczególnie u osób starszych oraz dzieci. Zbyt niskie z kolei zaburzają rytm chodu i wydłużają drogę, co w przypadku ewakuacji obniża tempo opuszczania budynku.

W blokach z wielkiej płyty typowe stopnie mają 17,5 cm wysokości i 28 cm głębokości. W nowszym budownictwie częściej spotyka się 18 cm i 25-26 cm, co odpowiada bardziej stromym, lecz krótszym biegom. Projektanci dobierają parametry tak, by suma wszystkich stopni w biegu prowadziła do identycznej wysokości kondygnacji.

Krawędź stopnia i oznakowanie

Krawędź stopnia powinna być wyraźnie oznaczona kontrastowym pasem o szerokości 4-6 cm, szczególnie na pierwszym i ostatnim stopniu biegu. Osoby słabowidzące rozpoznają granicę kroku właśnie po kontraście barwy, nie po dotyku. Stosowanie materiałów antypoślizgowych na krawędzi zmniejsza ryzyko poślizgnięcia się nawet o 40% w porównaniu z gładkim betonem.

Wysokość klatki schodowej w bloku oraz prześwit nad głową

Wysokość w świetle między stopniami a stropem lub spodem biegu wyżej położonego wynosi minimum 205 cm w budynkach mieszkalnych. W praktyce klatki schodowe bloków mieszczą się w przedziale 210-240 cm, zależnie od przyjętej technologii i wysokości kondygnacji.

Prześwit 205 cm wynika z przeciętnego wzrostu mieszkańca plus margines na uniesienie ręki. Mężczyzna o wzroście 185 cm podnoszący rękę nad głowę potrzebuje około 200 cm, dlatego zostaje jeszcze niewielki zapas na ewentualną czapkę, hełm lub trzymany przedmiot. W klatkach, gdzie bieg przechodzi pod stropem po skosie, prześwit mierzy się w najniższym punkcie.

W blokach z wielkiej płyty wysokość kondygnacji brutto wynosi zazwyczaj 280 cm, a po odjęciu grubości stropu i konstrukcji podłogi klatka dysponuje wspomnianymi 210-220 cm. Nowe inwestycje deweloperskie projektują często 260-265 cm kondygnacji, co zmniejsza prześwit, ale obniża koszty budowy.

Warto zauważyć, że wysokość mierzy się prostopadle do linii nachylenia biegu, nie pionowo. Na stromej klatce ten sam odstęp może dawać mniejszy prześwit pionowy, choć geometrycznie wydaje się bezpieczny. Dlatego projektanci stosują wzór: prześwit = wysokość w świetle × cos(kąta nachylenia biegu).

Spocznik i wymiary klatki schodowej w bloku wielorodzinnym

Spocznik, czyli płaska powierzchnia między biegami, musi mieć głębokość co najmniej równą szerokości biegu. Przy typowej klatce o szerokości 120 cm spocznik liczy więc minimum 120 cm głębokości, a w praktyce spotyka się 130-150 cm, co ułatwia manewrowanie wózkiem dziecięcym lub bagażem.

Funkcją spocznika jest nie tylko odpoczynek, ale przede wszystkim zmiana kierunku biegu oraz bezpieczne zatrzymanie się w trakcie schodzenia. Zbyt krótki spocznik wymusza schodek w miejscu, gdzie noga powinna naturalnie lądować na płaskiej powierzchni, co prowadzi do potknięć.

Spocznik pośredni w bloku wielorodzinnym montuje się co 16-18 stopni, czyli mniej więcej co 3 metry różnicy wysokości. Taki odstęp odpowiada typowej wysokości kondygnacji brutto rzędu 280-300 cm, podzielonej na dwa biegi po 8-9 stopni każdy.

W budynkach wyższych niż cztery kondygnacje pojawia się dodatkowy wymóg: spocznik co 16 stopni musi być wyposażony w oznakowanie dotykowe i kontrastowe, ułatwiające orientację osobom niewidomym. Dotyczy to zarówno krawędzi stopni, jak i pola uwagi przy drzwiach do mieszkań.

Długość spocznika a wózek inwalidzki

Osoba poruszająca się na wózku potrzebuje do skrętu o 90° kwadratu o boku 150 cm. Spocznik w bloku z lat dziewięćdziesiątych, projektowany zgodnie z ówczesnymi normami, mógł mieć jedynie 120 cm, co formalnie spełnia wymóg minimalny, ale w praktyce utrudnia manewr. Przy modernizacji takiej klatki zaleca się poszerzenie spoczników do 150 cm w ramach dostosowania do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.

Wentylacja i oświetlenie klatki schodowej

Naturalne doświetlenie klatki schodowej wymaga okien o łącznej powierzchni co najmniej 1/8 powierzchni rzutu klatki na każdej kondygnacji. W blokach z wielkiej płyty realizowano to przez okna na półpiętrach, w nowszych budynkach częściej stosuje się świetliki dachowe lub przeszklone ściany szczytowe.

Wentylacja klatki schodowej w budynku wielorodzinnym musi zapewniać co najmniej 1,5 wymiany powietrza na godzinę w przypadku klatek zamkniętych lub 3 wymiany w klatkach z oknami. Spełnienie tego wymogu chroni przed kumulacją dymu w razie pożaru i zapobiega zawilgoceniu tynków, które w ciągu kilku lat potrafią zniszczyć nawet najlepszą farbę.

Wysokość klatki schodowej w bloku wpływa bezpośrednio na dobór mocy oświetlenia awaryjnego. Przy 220 cm wysokości i powierzchni 12 m² klatki potrzeba około 60 lumenów na metr kwadratowy, czyli łącznie 720 lumenów, co daje dwie oprawy LED po 400 lumenów każda. W klatkach wyższych niż 3 metry strumień świetlny rozkłada się nierównomiernie i wymaga dodatkowych punktów świetlnych.

Remont klatki schodowej w bloku z wielkiej płyty warto zaczynać od inwentaryzacji wymiarów. Jeśli którekolwiek pole w powyższej tabeli okaże się mniejsze niż minimum, modernizacja wymaga nie tylko kosmetyki, lecz zmiany konstrukcji i zgłoszenia w nadzorze budowlanym. Bez tego odbiór techniczny zakończy się odmową, a ubezpieczyciel odmówi wypłaty w razie zdarzenia.

Zwężanie biegu schodowego nawet o 10 cm w imię „zyskania miejsca na wózek" łamie prawo budowlane. W razie kontroli nadzoru budowlanego właściciel mieszkania, który zlecił taką przebudowę, otrzymuje nakaz przywrócenia stanu poprzedniego na własny koszt, a w skrajnych przypadkach również grzywnę do 50 000 zł.

Wymiary klatki schodowej w bloku wielorodzinnym to suma dziesiątek decyzji projektowych, które podejmowano na etapie tworzenia osiedla. Znajomość tych liczb pozwala zaplanować remont bez kolizji z normami, a w razie wątpliwości skonsultować zakres prac z projektantem posiadającym uprawnienia budowlane w specjalności architektonicznej.