Zanim zbudujesz schody ewakuacyjne – poznaj najnowsze wymagania na 2026

Każdy, kto kiedykolwiek stanął przed koniecznością zaprojektowania schodów ewakuacyjnych w budynku użyteczności publicznej, wie, jak łatwo pogubić się w gąszczu przepisów. Wymagania rozproszone w rozporządzeniach, normach i wytycznych tworzą system, w którym jedno niesprawdzone założenie może skutkować odrzuceniem projektu przez nadzór budowlany lub co gorsza zagrożeniem życia użytkowników w sytuacji ewakuacji. Minimalna szerokość 1,2 metra dla schodów zewnętrznych to dopiero początek listy warunków, jakie musisz spełnić, aby konstrukcja została uznana za zgodną z prawem.

• Minimalna szerokość schodów ewakuacyjnych
• Wysokość drogi ewakuacyjnej i wymagana przestrzeń
• Odporność ogniowa i materiały niepalne w schodach ewakuacyjnych
• Pytania i odpowiedzi, Schody ewakuacyjne wymagania

Minimalna szerokość schodów ewakuacyjnych

Podstawowe parametry geometryczne

Szerokość schodów ewakuacyjnych nie jest wartością arbitralną wyznacza ją liczba osób, które mogą przebywać na najbardziej obciążonej kondygnacji. Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, precyzuje, że szerokość użytkowa biegów i spoczników w klatkach schodowych będących drogą ewakuacyjną musi wynosić co najmniej 0,6 metra na każde 100 osób. Dla budynku, w którym na jednym piętrze przebywa 300 osób, minimalna szerokość schodów wewnętrznych wyniesie zatem 1,8 metra i to przy założeniu, że wszystkie parametry zostały prawidłowo zsumowane.

Schody zewnętrzne ewakuacyjne podlegają odrębnym regulacjom. W ich przypadku przepisy ustalają bezwzględne minimum na poziomie 1,2 metra szerokości, niezależnie od obciążenia osobowego. Wartość ta zapewnia swobodny przepływ dwóch osób idących obok siebie, co ma kluczowe znaczenie podczas paniki czy próby ewakuacji osób z ograniczoną mobilnością. W budynkach wysokościowych, gdzie wysokość drogi ewakuacyjnej przekracza +6,0 metra, schody zewnętrzne muszą dodatkowo zostać zabezpieczone przed wpływem czynników atmosferycznych to szczegół, który projektanci amatorzy często pomijają.

Mechanizm kształtujący te wymagania jest prosty: podczas ewakuacji ludzie poruszają się w sposób niejednostajny. W pierwszych sekundach natężenie ruchu jest najwyższe, potem następuje rozłożenie na wiele strumieni. Szerokość schodów musi zatem pomieścić szczytowy przepływ, a nie średnią statystyczną. Dlatego normy operują współczynnikami korekcyjnymi, które różnią się w zależności od przeznaczenia budynku szpitale i przedszkola wymagają większej rezerwy niż magazyny.

Może Cię zainteresować też ten artykuł Jak Napisać Pismo Do Spółdzielni Mieszkaniowej O Remont Klatki Schodowej

Schody wachlarzowe a norma bezpieczeństwa

Projektanci czasem rozważają schody wachlarzowe jako element estetyczny w budynkach reprezentacyjnych. Przepisy dopuszczają ich stosowanie w ciągach ewakuacyjnych, pod warunkiem zachowania minimalnej szerokości stopni wynoszącej 0,25 metra w najwęższym miejscu. To oznacza, że stopień rozwarty na zewnątrz może mieć szerokość nawet 0,35-0,40 metra, ale jego wewnętrzna krawędź nie może spaść poniżej wartości granicznej. Zasada ta chroni osoby poruszające się przy wewnętrznej balustradzie to one są najbardziej narażone na utratę równowagi na krzywiźnie.

Schody wachlarzowe mają jednak swoje ograniczenia. W sytuacji awaryjnej, gdy grupa ludzi próbuje opuścić budynek w pośpiechu, stopień o zmiennej szerokości generuje nieprzewidywalne zachowania ruchowe. Użytkownicy instynktownie zwalniają, chcąc znaleźć stabilne oparcie dla stopy, co tworzy zator. Z tego powodu norma PN-EN 81-70 zaleca unikanie schodów wachlarzowych na głównych ciągach ewakuacyjnych w budynkach, gdzie przewidywana liczba użytkowników przekracza 500 osób na kondygnację.

W budynkach użyteczności publicznej oraz produkcyjnych szerokość schodów projektuje się w zależności od przewidywanej liczby użytkowników na kondygnacji. W praktyce oznacza to konieczność sporządzenia szczegółowej analizy organizacji ruchu pieszego, często z wykorzystaniem narzędzi symulacyjnych. Dla prostych obiektów biurowych wystarczy algorytm z rozporządzenia, ale dla centrów konferencyjnych czy hal sportowych potrzebne są już modele dynamiczne, uwzględniające różne scenariusze obciążenia.

Polecamy Jak Obliczyć Powierzchnię Klatki Schodowej Do Malowania

Liczba wyjść a minimalna szerokość

Przepisy nakazują projektowanie minimum dwóch wyjść ewakuacyjnych z pomieszczeń zbiorowego użytku o powierzchni przekraczającej 150 metrów kwadratowych. Ta zasada ma bezpośrednie przełożenie na wymaganą szerokość każdego z nich każde wyjście musi pomieścić połowę szczytowego strumienia osób, zakładając równomierny podział ruchu. W praktyce projektowej przyjmuje się, że rozkład nigdy nie jest idealny jeden z wariantów awaryjnych zakłada, że jedno wyjście może być zablokowane, a drugie musi przejąć całość obciążenia.

Stąd bierze się wymóg, aby suma szerokości wszystkich wyjść ewakuacyjnych była co najmniej równa obliczonemu obciążeniu kondygnacji. W budynku z trzema wyjściami, gdzie obliczeniowe obciążenie wynosi 450 osób, każde wyjście musi mieć minimum 0,9 metra szerokości przy założeniu awarii jednego z nich. To właśnie ta logika sprawia, że architekci czasem projektują schody o szerokościach nieproporcjonalnych do skali budynku przepisy wymuszają redundantność.

Wysokość drogi ewakuacyjnej i wymagana przestrzeń

Przepisowy wymiar pionowy

Droga ewakuacyjna to nie tylko poziomy korytarz prowadzący do wyjścia to również pionowy kanał, jakim są schody. Przepisy określają, że wysokość drogi ewakuacyjnej nie może być mniejsza niż 2,2 metra od poziomu posadzki do spodu sufitu lub dolnej krawędzi przekrycia. Ten wymiar nie jest przypadkowy wywodzi się z antropometrii przeciętnego człowieka z bagażem lub w stanie stresu, który pochyla się instynktownie podczas ucieczki. Zapas wysokości ma zabezpieczyć przed uderzeniem głową w przeszkodę, co w warunkach ewakuacyjnych mogłoby wywołać panikę lub zator.

Polecamy Jak Zrobić Schody W Ogrodzie Na Skarpie

W pomieszczeniach technicznych i magazynowych, gdzie ruch pieszy jest sporadyczny, dopuszcza się obniżenie tej wartości do 2,0 metrów, ale tylko pod warunkiem, że droga ewakuacyjna nie stanowi jedynego przejścia. W budynkach przemysłowych, gdzie transport odbywa się wózkami widłowymi, wysokość przejść może być jeszcze większa ze względu na gabaryty urządzeń. Wszystkie te odstępstwa muszą być jednak uzasadnione w projekcie i zaakceptowane przez właściwy organ.

Wysokość stopni schodowych również podlega ścisłej regulacji. Rozporządzenie precyzuje dopuszczalny stosunek wysokości stopnia do jego szerokości, tak aby użytkownik mógł pokonać schody bez nadmiernego wysiłku w standardowych warunkach ogniowych wysokość stopnia nie powinna przekraczać 0,175 metra przy szerokości minimum 0,28 metra. Te wartości nie są sztywne: dla schodów zewnętrznych, gdzie użytkownik ma więcej czasu na reakcję, dopuszcza się krok o wysokości do 0,20 metra. Zasada ta chroni osoby starsze i dzieci, dla których zbyt strome schody stanowią barierę nie do pokonania.

Poręcze i balustrady jako elementy bezpieczeństwa

Poręcze przy schodach ewakuacyjnych muszą być zamontowane na wysokości 0,9-1,1 metra od poziomu stopnia. W budynkach, gdzie przewiduje się obecność dzieci, wymagane jest dodatkowe poręcz na wysokości około 0,75 metra. Balustrady muszą wytrzymać obciążenie poziome co najmniej 0,8 kN/mb, co odpowiada sile, jaką może wygenerować człowiek przypadkowo opierający się o konstrukcję podczas ucieczki. Odległość między tralkami balustrady nie może przekraczać 0,12 metra to wymiar uniemożliwiający przedostanie się głowy dziecka.

Mechanika poręczy jest prosta, ale jej znaczenie trudno przecenić. Podczas ewakuacji w dymie i ciemności człowiek instynktownie szuka podpory. Poręcz stabilizuje ruch, pozwala na utrzymanie równowagi osobom z dysfunkcją kończyn dolnych i umożliwia szybszą mobilność w dół schodów. Badania symulacyjne wykazały, że obecność poręczy zwiększa przepustowość schodów o około 15-20% w porównaniu z konstrukcjami bez nich, przy zachowaniu poziomu bezpieczeństwa.

Oświetlenie i oznakowanie dróg ewakuacyjnych

Droga ewakuacyjna wymaga oświetlenia awaryjnego, które zapewni widoczność minimum 1 luksa na podłodze przez co najmniej 1 godzinę od momentu zaniku zasilania głównego. Ta wartość nie jest arbitralna badania fizjologii widzenia pokazują, że oko ludzki adaptuje się do ciemności w ciągu około 30 minut, po czym osiąga maksymalną czułość. Godzina pracy awaryjnego źródła pokrywa ten próg z marginesem bezpieczeństwa. W budynkach wysokościowych wymagany czas pracy może być wydłużony do 2 godzin ze względu na dłuższy czas potrzebny do przebycia schodów.

Oznakowanie schodów ewakuacyjnych podlega normie PN-EN 1838 i dotyczy zarówno kierunkowych znaków ewakuacyjnych, jak i malowania kontrastowego na stopniach. Znaki muszą być umieszczone w odstępach nie większych niż 2 metry w płaszczyźnie poziomej i w każdym miejscu zmiany kierunku. Fotoluminescencyjne elementy oznakowania powinny emitować luminancję co najmniej 0,5 mcd/m² po 10 minutach naświetlania. Dla projektanta oznacza to konieczność współpracy z dostawcą materiałów ochronnych i weryfikację parametrów wyrobu przed jego montażem.

Odporność ogniowa i materiały niepalne w schodach ewakuacyjnych

Klasy odporności ogniowej a konstrukcja schodów

Elementy konstrukcyjne schodów ewakuacyjnych muszą być wykonane z materiałów niepalnych, co wynika z podstawowej zasady: droga ewakuacyjna musi pozostać funkcjonalna przez cały czas trwania pożaru. Rozporządzenie przyporządkowuje schodom ewakuacyjnym klasę odporności ogniowej zależną od wysokości budynku i jego przeznaczenia. Dla budynków wysokościowych (powyżej 25 metrów) klatka schodowa musi uzyskać klasę R 120 oznacza to, że konstrukcja nośna zachowa nośność ogniową przez minimum 120 minut w standardowych warunkach pożarowych. W budynkach średniowysokich (12-25 metrów) wymagana klasa spada do R 60, a dla obiektów niskich do R 30.

Mechanizm działania klasy R opiera się na właściwościach materiałów budowlanych w podwyższonej temperaturze. Stal konstrukcyjna traci nośność w temperaturze przekraczającej 500-550°C, co w standardowym pożarzu następuje po około 15-20 minutach. Dlatego schody stalowe wymagają zabezpieczenia ppoż. w postaci powłok ogniochronnych farb reagujących pod wpływem temperatury (intumescent) lub okładzin ceramicznych. Warstwa ochronna zwiększa czas nagrzewania rdzenia stalowego, przesuwając moment utraty nośności do wartości wymaganych przez normę.

Betonia zbrojony natomiast zachowuje nośność dłużej, ponieważ warstwa zewnętrzna betonu stanowi izolację termiczną dla prętów zbrojeniowych. Jednak w warunkach długotrwałego oddziaływania wysokiej temperatury również ulega degradacji warstwy powierzchniowe kruszą się pod wpływem naprężeń termicznych, odsłaniając zbrojenie. Projektant musi zatem uwzględnić nie tylko materiał, ale również warunki ekspozycji schody przylegające do elewacji narażone są na bezpośrednie oddziaływanie ognia zewnętrznego w przypadku pożaru sąsiedniego budynku.

Materiały niepalne a wykończenie powierzchni

Sama konstrukcja nośna to nie wszystko wszystkie materiały wykończeniowe na schodach ewakuacyjnych muszą spełniać wymagania reakcji na ogień. Dotyczy to okładzin ściennych, podłóg, balustrad i poręczy. Norma PN-EN 13501-1 klasyfikuje wyroby budowlane według ich zachowania w kontakcie z ogniem. Na drogach ewakuacyjnych wymagane jest minimum klasa B dla wykładzin podłogowych i klasa D-s2,d0 dla okładzin ściennych. Te wartości oznaczają, że materiał nie przyczynia się do rozprzestrzeniania ognia, nie wydziela intensywnie dymu i nie kapie w czasie spalania.

W praktyce projektowej oznacza to ograniczenie palety dostępnych materiałów. Vinyl i panele laminowane odpadają nawet jeśli producent deklaruje klasę B, rzeczywiste parametry w warunkach pożarowych często odbiegają od laboratoryjnych. Bezpieczne są natomiast: lastryko, gres, kamień naturalny, farby mineralne i okładziny metalowe. Dla poręczy drewnianych wymagane jest zabezpieczenie przeciwogniowe w postaci impregnacji lub lakieru pęczniejącego pod wpływem temperatury. Drewno lite, nawet impregnowane, rzadko osiąga klasę B w testach standardowych.

Uszczelnienia przeciwpożarowe w schodach

Każde przejście instalacyjne przez obudowę schodów ewakuacyjnych musi być uszczelnione materiałem o klasie odporności ogniowej odpowiadającej przegrodzie. Przejścia rur gazowych, wodnych i kanalizacyjnych, a także przewody elektryczne, stanowią potencjalne mostki termiczne umożliwiające rozprzestrzenianie się ognia. Materiały uszczelniające pianki, opaski, kołnierze muszą uzyskać aprobatę techniczną i być zamontowane zgodnie z wytycznymi producenta. Minimalna klasa uszczelnienia dla przejść przez ścianę R 120 to E 120, co oznacza, że uszczelnienie zachowa szczelność przez 120 minut oddziaływania ognia.

Drzwi ewakuacyjne prowadzące na klatkę schodową również muszą być sklasyfikowane pod kątem odporności ogniowej. Standardowe drzwi stalowe uzyskują certyfikację EI 30 lub EI 60, co oznacza, że zachowują szczelność ogniową i izolacyjność termiczną przez odpowiednio 30 lub 60 minut. Częstym błędem jest montaż drzwi z samozamykaczem w sposób uniemożliwiający ich łatwe otwarcie wymóg funkcji odcinającej oznacza, że drzwi muszą się samoczynnie zamykać po przejściu, ale mechanizm nie może wymagać siły większej niż 130 N do otwarcia. To wartość, którą łatwo zweryfikować przy odbiorze budynku.

Dźwigi pożarowe jako uzupełnienie schodów ewakuacyjnych

W budynkach wysokościowych powyżej 55 metrów przepisy wymagają dodatkowo dźwigu pożarowego, który umożliwia ewakuację osób niemogących korzystać ze schodów seniorów, niepełnosprawnych, osób z bagażem lub wózkami dziecięcymi. Kabina dźwigu pożarowego musi być oddzielona od szybu materiałem o klasie R 120, a jej wymiary muszą pozwalać na transport noszy z osobą leżącą: minimum 1,1 metra szerokości i 2,0 metra głębokości. Przestrzeń przed dźwigiem na każdej kondygnacji musi stanowić bezpieczną strefę przyjmowania w przypadku pożaru strażacy potrzebują dostępu do tej przestrzeni wodorą.

Dźwig pożarowy nie zastępuje schodów ewakuacyjnych stanowi ich uzupełnienie dla grupy osób wymagających wsparcia. Projektant musi zadbać o to, aby strefy przyjmowania były oznaczone, dostępne i wolne od przeszkód architektonicznych. Częstym problemem są progi w drzwiach lub zbyt wąskie korytarze prowadzące do dźwigu elementy, które wydają się nieistotne na etapie projektowania, stają się barierami podczas akcji ewakuacyjnej.

Pytania i odpowiedzi, Schody ewakuacyjne wymagania