Schody zewnętrzne – wymagania techniczne, które musisz znać

Masz projekt przed sobą, a w głowie tysiąc pytań o wymiary, proporcje i graniczne wartości, które musi spełnić każdy bieg schodowy prowadzący do budynku. Nic dziwnego, bo schody zewnętrzne wymagania techniczne to nie jest suchy wykaz z rozporządzenia, tylko żywy mechanizm łączący ergonomię ruchu z bezpieczeństwem ewakuacji i komfortem osób z ograniczoną mobilnością. Poniżej znajdziesz konkretne liczby, praktyczny komentarz do paragrafów oraz wskazówki, które oszczędzą ci spotkania z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych.

• Szerokość biegu i spocznika jak zmierzyć, żeby było zgodnie z prawem
• Liczba i wymiary stopni w jednym biegu wzór 2h + s krok po kroku
• Bezpieczeństwo i kontrast krawędzi co wymaga WT przy schodach do budynku

Szerokość biegu i spocznika jak zmierzyć, żeby było zgodnie z prawem

Szerokość biegu schodów mierzy się w świetle, czyli między wewnętrznymi powierzchniami balustrad lub między balustradą a ścianą. Ta pozornie prosta czynność ma znaczenie, gdyż od niej zależy, czy w razie zagrożenia ludzie faktycznie zmieszczą się w jednym ciągu komunikacyjnym. Przepisy techniczno-budowlane różnicują tę wartość w zależności od funkcji obiektu, co ma sens, bo inaczej porusza się jedna rodzina, a inaczej kilkudziesięciu pacjentów szpitala pod opieką personelu.

W strefach dróg ewakuacyjnych projektanci stosują dodatkową regułę: do każdych stu osób przewidywanych do jednoczesnej ewakuacji należy przewidzieć 0,6 m szerokości biegu. Ta zasada wprost wynika z obliczeń tempa przejścia tłumu i jest konsekwencją fizyki ruchu pieszego, gdzie gęstość strumienia osób dochodzi do 1,3 osoby na metr kwadratowy przy zachowaniu płynności.

Przy schodach zewnętrznych warto też zostawić po 1,5 cm luzu po każdej stronie na krawężnik lub okapnik, bo beton czy kamień pod wpływem temperatury pracuje. Pominięcie tej rezerwy kończy się klinowaniem koszulki klinkierowej i kapilarnym podciąganiem wody.

Jak zmierzyć bieg schodów w praktyce

Miarę zwijaną przykłada się prostopadle do krawędzi stopni na wysokości około 0,9 m nad powierzchnią stopnia, czyli tam, gdzie użytkownik trzyma się poręczy. Odczyt obejmuje wyłącznie przestrzeń użytkową, bez uwzględniania grubości balustrady ani jej pochwytu. Pomiar w świetle poręczy daje wartość nominalną, która trafia do opisu technicznego projektu budowlanego i stanowi podstawę odbioru kominiarskiego oraz inspekcji nadzoru budowlanego.

Liczba i wymiary stopni w jednym biegu wzór 2h + s krok po kroku

Maksymalna liczba stopni w biegu schodów stałych zależy od funkcji budynku, w którym się znajdują. W budynkach mieszkalnych i użyteczności publicznej dopuszcza się do 17 stopni w jednym biegu, natomiast w szpitalach, zakładach opieki i obiektach, gdzie poruszają się osoby z ograniczoną mobilnością, limit ten wynosi 14 stopni. Schody zewnętrzne przy wejściach głównych ryglują się jeszcze mocniej, bo mogą mieć maksymalnie 10 stopni, co wynika z konieczności zapewnienia sprawnej ewakuacji z tarasu czy podwyższonego ganku.

Wymiary poszczególnych stopni opisuje wzór ergonomiczny 2h + s, gdzie h oznacza wysokość, a s szerokość stopnia. Wartość powinna mieścić się w przedziale 0,60-0,65 m, co odpowiada naturalnej długości kroku dorosłego człowieka. Jeżeli projektujesz wysokość stopnia h = 17 cm, to szerokość stopnia s powinna wynosić od 29 do 31 cm, bo 2 × 17 + 29 = 63 cm oraz 2 × 17 + 31 = 65 cm.

Przy wejściach głównych do budynków schody zewnętrzne muszą mieć stopnie o wysokości minimum 0,35 m, aby mogły pełnić funkcję dystansującą i ochronną przed zalewaniem wodą opadową oraz śniegiem. Z kolei stopnie schodów wachlarzowych, ze względu na zmienną szerokość, muszą zachować na końcu biegu minimum 0,25 m powierzchni użytkowej, bo przy mniejszej wartości pięta osoby schodzącej zsuwa się z krawędzi.

⛔ Zakazy bezwzględne: w szpitalach i obiektach opieki całodobowej nie stosuje się schodów zabiegowych ani stopni z noskami. W domach seniorów i budynkach dla osób z niepełnosprawnościami noski są niedopuszczalne, bo zwiększają ryzyko potknięcia u osób z zaburzeniami koordynacji.

Różnica wysokości między kolejnymi stopniami w jednym biegu nie może przekraczać 1 cm. Ta wartość nie jest przypadkowa, gdyż wynika z percepcji głębi u osób słabowidzących, które przy większych odchyleniach tracą orientację przestrzenną i odczuwają dyskomfort termiczno-wzrokowy.

Przeliczanie wzoru 2h + s w praktyce

Aby skorzystać ze wzoru, zmierz dwukrotność wybranej wysokości i odejmij ją od docelowej sumy 0,60-0,65 m. Przy wysokości stopnia 16 cm otrzymujesz przedział 32-33 cm, przy 18 cm zakres wynosi 29-30 cm. Staraj się trzymać bliżej środka zakresu, czyli około 63 cm, ponieważ taki krok odpowiada średniemu chodowi dorosłego użytkownika i zmniejsza zmęczenie podczas wielokrotnego pokonywania różnicy poziomów.

Bezpieczeństwo i kontrast krawędzi co wymaga WT przy schodach do budynku

Schody zewnętrzne powinny mieć krawędzie stopni oznaczone w kontraście kolorystycznym w budynkach wielorodzinnych oraz obiektach użyteczności publicznej. To wymóg wynikający z dbałości o osoby słabowidzące, które rozróżniają kształty głównie dzięki kontrastowi jasności, a nie fakturze. Najlepiej sprawdza się taśma lub listwa o jasności odbitego światła o 30-40 punktów większej niż powierzchnia stopnia.

Antypoślizgowość nawierzchni stopni reguluje norma PN-EN 1991-1-1 dla budynków oraz Polska Norma PN-B-02867 dotycząca odporności poślizgowej. Zewnętrzne stopnie powinny mieć współczynnik R11 lub wyższy, co odpowiada kątowi tarcia przekraczającemu 19 stopni. Beton szczotkowany, granit płomieniowany czy klinkier z fazą uzyskują tę klasę bez dodatkowych nakładek.

Przy projektowaniu odwodnienia uwzględnij spadek podstopnicy 1-2% do tyłu, tak aby woda spływała z powierzchni stopnia i nie zatrzymywała się na krawędzi. Zamarzająca woda w szczelinie między stopniem a okapnikiem potrafi rozsadzić nawet najlepszy materiał w trakcie jednej zimy.

Poręcze przy schodach zewnętrznych muszą być zaprojektowane tak, aby ich średnica chwytu mieściła się w przedziale 32-50 mm, a wysokość montażu wynosiła od 0,85 m do 1,10 m nad przednią krawędzią stopnia. W budynkach, gdzie przebywają dzieci, należy dodatkowo zamontować drugą poręcz na wysokości 0,65-0,75 m, co pozwala najmłodszym użytkownikom stabilnie pokonywać bieg.

Pochylnie jako alternatywa lub uzupełnienie

Pochylnie zewnętrzne dla osób z niepełnosprawnością ruchową projektuje się z nachyleniem nieprzekraczającym 8% przy różnicy wysokości do 0,5 m. Przy większych różnicach poziomów nachylenie redukuje się do 6%, bo inaczej obsługa wózka inwalidzkiego staje się fizycznie niemożliwa dla opiekuna. Szerokość użytkowa pochylni wynosi co najmniej 1,20 m, a pobocza chronione są krawężnikiem o wysokości 7 cm, aby koło wózka nie zsunęło się z krawędzi.

Spocznik na pochylni powinien mieć wymiary minimalne 1,50 × 1,50 m dla umożliwienia zawrócenia wózka, a na dłuższych pochylniach (powyżej 9 m) konieczne są spoczniki pośrednie o głębokości co najmniej 1,40 m. Poręcze montuje się po obu stronach, w odległości 1,0-1,1 m od osi pochylni, aby użytkownik mógł chwycić je obiema rękami jednocześnie.

Checklist projektowa przed oddaniem dokumentacji

• Szerokość biegu i spocznika zmierzona w świetle poręczy, zgodna z tabelą dla danej funkcji budynku
• Liczba stopni w biegu nieprzekraczająca 17 (14 w szpitalach, 10 na zewnątrz)
• Wzór 2h + s dający wynik 0,60-0,65 m dla każdego biegu
• Różnica wysokości między stopniami poniżej 1 cm
• Kontrast kolorystyczny krawędzi dla budynków wielorodzinnych i użyteczności publicznej
• Antypoślizgowa klasa R11 lub wyższa zmierzona normą PN-EN
• Odwodnienie ze spadkiem podstopnic 1-2% i okapnikiem min. 3 cm
• Balustrady z pochwytem 32-50 mm, wysokość montażu 0,85-1,10 m
• Pochylnia alternatywna spełniająca warunki dla osób z ograniczoną mobilnością
• Zgodność z drogą ewakuacyjną w przeliczeniu 0,6 m / 100 osób
• Sprawdzenie przepisów p.poż. w zakresie klasy odporności ogniowej schodów
• Aktualne warunki techniczne potwierdzone wpisem do dziennika budowy

Pamiętaj, że warunki techniczne schodów to nie przeszkoda, tylko mapa, która prowadzi do bezpiecznego i wygodnego budynku. Im wcześniej włączysz te wymiary do koncepcji architektonicznej, tym mniej poprawek w dokumentacji wykonawczej i niższe ryzyko kosztownych zmian w trakcie realizacji.