Szklanki Fundamentowe: dopasowanie i zastosowania

Szklanki fundamentowe to prefabrykowane elementy betonowe służące do osadzenia słupów drewnianych i stalowych bez wykonywania tradycyjnych fundamentów z zalewanym betonem. Dzięki nim można szybko i powtarzalnie posadowić konstrukcje małej i średniej wielkości. W artykule skoncentruję się na trzech kluczowych wątkach: dopasowaniu wymiarów do przekroju słupa, regulacji wysokości z precyzją oraz praktycznych zastosowaniach — altany, wiaty i szklarnie.

• Dopasowanie szklanek fundamentowych do przekroju słupa
• Wysokość i regulacja poziomu szklanek fundamentowych
• Zastosowania szklanek fundamentowych: altany, wiaty i szklarnie
• Betonowe szklanki fundamentowe kontra tradycyjne fundamenty
• Montaż i wypoziomowanie szklanek fundamentowych BETOSYSTEM
• Wybór między trzema rozmiarami: 410, 510, 610 mm
• Korzyści ekonomiczne i czas instalacji szklanek fundamentowych
• Szklanki Fundamentowe

Przyjrzymy się też porównaniu szklanek betonowych z klasycznymi fundamentami pod kątem kosztów i czasu wykonania. Z naszej analizy wynikają konkretne liczby: trzy dostępne wysokości elementów, pięć typów kotew stalowych oraz typowe czasy montażu. W tekście pojawią się przykłady i kalkulacje dla typowych projektów ogrodowych, by dać czytelnikowi narzędzie decyzji, a nie jedynie ogólnik.

Artykuł rozłożono na rozdziały odpowiadające praktycznym potrzebom projektowym: dopasowanie do przekroju słupa, regulacja poziomu, przykłady zastosowań, porównanie z fundamentami tradycyjnymi, instrukcja montażu i wypoziomowania BETOSYSTEM, szczegółowy wybór rozmiarów 410/510/610 mm oraz analiza korzyści ekonomicznych i czasu instalacji. Każdy rozdział zawiera dane liczbowe i rekomendacje, tak aby decyzja była świadoma i oparta o liczby.

Dopasowanie szklanek fundamentowych do przekroju słupa

Podstawowy aspekt doboru szklanki fundamentowej to zgodność jej górnej kotwy lub płyty z przekrojem słupa. Dla słupów kwadratowych typowe przekroje to 60×60, 80×80, 100×100 i 120×120 mm; dla słupów prostokątnych widujemy na przykład 90×140 mm. Szklanka powinna zapewnić przestrzeń montażową na śruby i ewentualne podkładki oraz margines na obróbkę drewna lub osłonę antykorozyjną. Zbyt duże luzy zwiększają ryzyko obrotu i wymagają dodatkowych elementów stabilizujących.

Zobacz także: Jaki fundament pod szklarnię z poliwęglanu? Poradnik 2025

W praktyce dobrym rozwiązaniem jest dobór szklanki z płytą nośną dopasowaną do wymiaru słupa oraz dodatkowymi elementami antyrotacyjnymi. Jeśli element betonowy ma gniazdo na płytę montażową, producent zwykle podaje maksymalny i minimalny przekrój słupa. Przy słupach okrągłych zaleca się stosowanie tulei lub podkładek centryfikujących. Z naszego doświadczenia montaż przy dobrze dobranym gnieździe skraca czas pracy i zmniejsza liczbę poprawek.

Konkrety techniczne mają znaczenie: dla słupa 80×80 mm zwykle wystarczy płyta kotwiąca o rozmiarze około 120×120 mm z otworami na śruby M12. Dla słupów 140×140 mm wymagana będzie większa płyta i często kotwa typu kątownik z kilkoma śrubami M16. Niezależnie od rozmiaru, warto przewidzieć szczelinę instalacyjną 10–20 mm, która umożliwia korekcję i aplikację materiału antykorozyjnego.

Dobór kotew stalowych ma bezpośredni wpływ na nośność połączenia. W ofercie systemów prefabrykowanych występują kotwy wspornikowe, kotwy płytowe, kotwy z tulejami regulacyjnymi, kotwy z przegubem oraz warianty grzebieniowe do słupów nietypowych. Każda z tych opcji ma inne możliwości rozkładu sił i inne zastosowanie przy obciążeniach pionowych i poziomych. W tabeli przedstawiono podstawowe warianty i rekomendacje montażowe.

Zobacz także: Fundament pod szklarnię z poliwęglanu 2025 – poradnik

Niebezpieczne jest dopasowywanie „na oko” — źle dobrana kotwa może przenieść moment obrotowy w sposób niezamierzony. Przy większych obciążeniach wiatrowych lub dachowych konieczne jest policzenie przekrojów i dobranie kotwy o odpowiedniej stali i ilości śrub. Dla prostych altan o małym daszku wystarczy standardowa płyta z dwoma śrubami, ale dla wiat i konstrukcji z dużą połać dachu zalecana jest kotwa wielopunktowa.

Ostateczny dobór powinien uwzględnić rodzaj i klasę drewna, impregnację, możliwość skręcania elementów oraz przewidywane obciążenia użytkowe. Słupy z drewna klejonego lub konstrukcyjnego zwykle wymagają innego mocowania niż zwykłe kantówki. Jeżeli plan budowy wychodzi poza standardy ogrodowe, konsultacja ze specjalistą od konstrukcji drewnianych jest rozsądnym krokiem, szczególnie gdy inwestycja ma funkcje użytkowe lub nośne.

Wysokość i regulacja poziomu szklanek fundamentowych

Wysokość szklanki fundamentowej wpływa na to, jak głęboko w gruncie będzie osadzony element oraz na wysokość słupa nad terenem. Trzy standardowe warianty to 410, 510 i 610 mm, przy czym cena podstawowa odnosi się do wariantu 410 mm. Wyboru dokonuje się w zależności od: poziomu terenu, planowanej ochrony przed wilgocią, głębokości zagłębienia poniżej poziomu przemarzania oraz estetyki konstrukcji. Każdy milimetr ma znaczenie przy ustawianiu poziomu całej konstrukcji.

Zobacz także: Fundament z krawężników pod szklarnię 2025 – Poradnik

Systemy regulacyjne oferują różne zakresy korekty pionowej. W standardowym rozwiązaniu regulacja odbywa się poprzez śrubę nastawną i nakrętkę kontrującą; typowy zakres korekcji wynosi od −20 mm do +50 mm względem nominalnej wysokości elementu. Takie możliwości pozwalają wyrównać różnice terenu i uzyskać spójny poziom posadowienia. Przy zakupie warto sprawdzić zakres regulacji w dokumentacji produktu.

Podczas wypoziomowywania korzysta się z poziomicy laserowej lub długiej łatwych do kontroli. Tolerancje zależą od przeznaczenia konstrukcji — dla konstrukcji nośnych zwykle wymaga się poziomu z tolerancją ±3 mm na długości belki, dla typowych altan tolerancja ±5–8 mm jest akceptowalna. Precyzyjne ustawienie ułatwia późniejszy montaż belek i ogranicza konieczność stosowania grubych podkładek.

Zobacz także: Drewniany Fundament pod Szklarnię Poliwęglanową 2025

Należy pamiętać o problemie osiadania gruntu i ewentualnym wyrównaniu po latach. Mechanizm regulacji pozwala na korektę poziomu nawet po pierwszym osiadaniu, o ile elementy kotwiące pozostają dostępne bez konieczności destrukcyjnych prac. W miejscach, gdzie spodziewane jest przemarzanie lub ruch gruntowy, warto zastosować dłuższe szklanki (510 lub 610 mm) albo dodatkowe kotwy stabilizujące.

Wysokość wpływa także na wygląd konstrukcji i na warstwę izolacyjną nad i pod słupem. Dla szklarni zwykle preferuje się niższe szklanki, by zachować maksymalną wysokość wewnątrz, a jednocześnie zabezpieczyć drewno przed wilgocią. Dla wiat i altan, gdzie elementy belkowe mają pracować w estetyce, częściej stosuje się wyższe rozwiązania, które umożliwiają ukrycie łączników i kielichów montażowych.

Regulacja poziomu ma też znaczenie logistyczne: element z większym zakresem korekcji redukuje liczbę wizyt serwisowych i adaptacji przy nierównym terenie. Przed zakupem warto sprawdzić, czy mechanizm regulacyjny pozwala na wygodne dokręcanie po montażu i czy dostęp do nakrętek nie będzie zasłonięty elementami konstrukcji. To detal, który wpływa na ergonomię pracy przy późniejszych modyfikacjach.

Zobacz także: Fundament z Bloczków Betonowych pod Szklarnię 2025

Zastosowania szklanek fundamentowych: altany, wiaty i szklarnie

Szklanki fundamentowe znajdują zastosowanie wszędzie tam, gdzie potrzebujemy szybkiego i powtarzalnego posadowienia słupów: altany, wiaty garażowe, zadaszenia tarasowe, pergole i szklarnie. Każde z tych zastosowań ma własne wymagania dotyczące wytrzymałości, odporności na korozję i estetyki. Dla szklarni istotna jest mała inwazyjność rozwiązań i neutralność chemiczna, a dla wiat nośność i stabilność przy wiatrach bocznych.

Przykład praktyczny: standardowa altana 3×3 m potrzebuje zwykle 6 słupów; jeżeli zastosujemy szklanki 410 mm, koszt materiałowy elementów to 6 × cena podstawowa. Dla 8-słupowej wiaty o rozpiętości 6 m zalecane są większe elementy oraz solidniejsze kotwy. Szklarnie o lekkiej konstrukcji mogą korzystać z niższych elementów, by ograniczyć mostki termiczne i zminimalizować obniżenie wewnętrznej wysokości.

W ogrodowych projektach modułowość jest dużym atutem: możliwe jest demontowanie słupów i zamiana konstrukcji bez skuwania fundamentów. Kotwy stalowe pozwalają na szybkie przykręcenie i odkręcenie elementów. Dzięki temu sezonowe przebudowy tarasu czy zamiana wiaty na altanę stają się wykonalne bez kosztownych prac ziemnych i betonowania.

Przy planowaniu zastosowania warto policzyć ilość elementów i rozkład obciążeń. Na przykład mała szklarnia 2×3 m może potrzebować 6 słupów; dla obliczenia kosztów przyjmijmy ceny: 410 mm — 129 PLN/szt., kotwa standardowa — 29 PLN/szt. Dla takiej szklarni koszt podstawowy na fundamenty wyniósłby około 6×(129+29)=948 PLN, bez robocizny. W kolejnych akapitach rozłożymy takie kalkulacje bardziej szczegółowo.

Gdy konstrukcja ma być zabezpieczona przed wilgocią i agresywnym środowiskiem, stosuje się kotwy ocynkowane lub ze stali nierdzewnej; ich cena jest zwykle od 20% do 60% wyższa od wariantu standardowego. W szklarni, gdzie pojawia się wilgoć i nawozy, inwestycja w nierdzewne elementy często oznacza dłuższy czas bez konieczności wymiany i niższe koszty eksploatacji. To klasyczny przykład kompromisu kosztu początkowego i żywotności elementu.

Zarówno przy altanach jak i wiatkach, planując liczbę elementów, warto przewidzieć zapas na ewentualne błędy montażowe lub uszkodzenia transportowe. Zamówienie 5–10% elementów więcej niż planowana liczba słupów to praktyka, która minimalizuje opóźnienia w realizacji. Ponadto przy większych zamówieniach często dostępne są progi rabatowe, co wpływa na całkowity koszt projektu.

Betonowe szklanki fundamentowe kontra tradycyjne fundamenty

Różnica między prefabrykowanymi szklankami a tradycyjnymi fundamentami leży głównie w metodzie wykonania, czasie budowy oraz elastyczności montażu. Tradycyjny fundament wymaga wykopów, zbrojenia, deskowania, zalewania betonem i czasu na wiązanie — zwykle kilka dni do kilku tygodni przy uwzględnieniu pełnej wytrzymałości. Szklanki prefabrykowane pozwalają na natychmiastowe osadzenie i skracają roboty ziemne do minimum.

Kosztowo często wygląda to następująco: jednorazowy koszt materiału prefabrykowanego (np. 129 PLN za sztukę dla 410 mm) plus minimalny koszt montażu kontra koszt wykonania ław punktowych, który może wynieść 250–600 PLN za punkt razem z pracą i betonem. Dla ośmiu punktów różnica szybko rośnie na korzyść rozwiązań prefabrykowanych, zwłaszcza jeśli liczymy również roboczogodziny i czas oczekiwania.

Tradycyjny fundament ma swoje zalety: pełne obwodowe przenoszenie obciążeń, lepsza odporność na przemarzanie w trudnych warunkach gruntowych i możliwość zastosowania większych przekrojów konstrukcyjnych. Dlatego dla budynków użytkowych lub obiektów o dużym obciążeniu wciąż często wybiera się beton monolityczny. Szklanki dobrze sprawdzają się przy konstrukcjach lekkich i średnich.

Innym aspektem jest wpływ na teren: prefabrykaty ograniczają wykopy i ilość odpadów budowlanych oraz skracają czas zaburzeń działki. Dla inwestorów indywidualnych, którzy chcą ograniczyć czas prac i zachować porządek na działce, jest to istotna zaleta. Jednocześnie prefabrykaty pozostawione bez odpowiedniej ochrony mogą być mniej odporne na lokalne oddziaływania mechaniczne niż dobrze wykonane fundamenty monolityczne.

Aspekty prawne i administracyjne również mogą różnić się w zależności od kraju i lokalnych przepisów. W niektórych sytuacjach zastosowanie prefabrykatów dla obiektów o określonym przeznaczeniu nie wymaga pozwolenia na budowę, podczas gdy w innych przypadkach konieczna jest pełna dokumentacja. Zatem przed podjęciem decyzji warto skonsultować się z urzędem lokalnym lub projektantem.

Wybór metody zależy więc od oczekiwań względem nośności, estetyki, terminu realizacji, warunków gruntowych i budżetu. Tam, gdzie liczy się szybkość i niższy koszt wejścia, prefabrykowane szklanki są bardzo konkurencyjne. Gdy konieczna jest maksymalna nośność i głęboka ochrona przed przemarzaniem, tradycyjny fundament pozostaje niezastąpiony.

Montaż i wypoziomowanie szklanek fundamentowych BETOSYSTEM

Instalacja systemu BETOSYSTEM składa się z kilku jasno określonych etapów: wytyczenie punktów, wykonanie dołków, przygotowanie podsypki, osadzenie szklanki, wyrównanie mechanizmem regulacyjnym i przykręcenie słupa do kotwy. Narzędzia potrzebne na miejscu to miarka, poziomica laserowa lub klasyczna, łopata, ubijak, klucz dynamometryczny oraz śrubokręt lub klucz do śrub montażowych. W warunkach standardowych jeden doświadczony monter montuje jedną szklankę w 15–30 minut.

Przed przystąpieniem do prac należy dokładnie wytyczyć osie budynku i zaznaczyć punkty. Zalecane wymiary dołków dla poszczególnych wysokości to: dla 410 mm — średnica 300 mm, głębokość 550 mm; dla 510 mm — średnica 350 mm, głębokość 650 mm; dla 610 mm — średnica 400 mm, głębokość 750 mm. Podane wymiary uwzględniają podsypkę żwirową 100 mm, która zapewnia drenaż i stabilność.

Następnie układa się podsypkę z żwiru frakcji 8–16 mm i zagęszcza ją ubijakiem. Szklankę umieszcza się na przygotowanej podsypce, sprawdza pion i poziom wstępny, po czym za pomocą mechanizmu regulacji doprowadza się górną płytę do zaplanowanej wysokości. Mechanizm BETOSYSTEM umożliwia korektę do ±50 mm od nominalnej pozycji przez obrót śruby nastawczej i zabezpieczenie kontrnakrętką.

Gdy element jest wypoziomowany, należy przykręcić słup do płytki kotwiącej zgodnie z instrukcją producenta; zwykle stosuje się śruby M12 lub M16 z podkładkami sprężystymi. Moment dokręcania zależy od rodzaju śruby i materiału słupa; typowy moment dla śrub M12 to 60–80 Nm, dla M16 120–150 Nm. Takie dociągnięcie zapewnia stabilne połączenie bez nadmiernego ściśnięcia drewna.

• Wytyczenie punktów — sprawdź wymiary i kąty, stosuj sznury trasujące.
• Wykonanie dołków — średnice i głębokości zgodne z tabelą wymiarową.
• Podsypka żwirowa 100 mm i zagęszczenie.
• Osadzenie szklanki i wstępne ustawienie pionu.
• Końcowe wypoziomowanie mechanizmem regulacyjnym.
• Mocowanie słupa śrubami i zabezpieczenie połączeń.

Po montażu warto pozostawić dostęp do elementów regulacyjnych przez okres próbny — kilka miesięcy — by móc skorygować ewentualne osiadanie. Jeśli teren jest nierówny, proces wyrównywania powtarza się dla wszystkich punktów konstrukcji, kontrolując poziom odniesienia laserem. Z naszego doświadczenia wynika, że precyzyjna regulacja na etapie montażu redukuje konieczność późniejszych korekt i przyspiesza montaż elementów nadziemnych.

Poniższa tabela prezentuje przykładowe kotwy dostępne do systemu BETOSYSTEM oraz ich zastosowanie. Warto dobrać typ kotwy do charakteru obciążenia, przekroju słupa i warunków gruntowych; wybór ma wpływ na stabilność i trwałość połączenia.

Wybór między trzema rozmiarami: 410, 510, 610 mm

Decyzja między 410, 510 i 610 mm opiera się na kilku kryteriach: poziomie ochrony przed wilgocią, wymaganej głębokości posadowienia, dostępie do narzędzi montażowych i estetyce. Wariant 410 mm to standard, który zwykle wystarcza dla większości altan i małych wiat. W przypadku niestabilnych gruntów lub tam, gdzie wymagana jest dodatkowa ochrona przed przemoczeniem dolnej części słupa, rozsądne jest przejście do wariantów 510 lub 610 mm.

Poniższa tabela zestawia podstawowe parametry trzech wariantów wraz z sugerowanymi przekrojami słupów, minimalną głębokością montażu, masą prefabrykatu i ceną jednostkową. Przykładowe ceny uwzględniają VAT i standardowy montaż bez dodatkowych usług transportowych.

W praktycznym doborze wysokości kieruj się przede wszystkim warunkami gruntowymi i planowaną wysokością nadziemną słupa. Dla konstrukcji blisko gruntu lub tam, gdzie istnieje ryzyko kontaktu z wodą rozlewną, lepiej wybrać 510 mm lub 610 mm. Estetyka też ma znaczenie: wyższy element pozwala schować łączenia i zamocowania poniżej poziomu posadzki lub platformy.

Waga elementu wpływa na logistykę transportu i ręczny montaż — element o masie 46 kg (610 mm) wymaga pracy dwóch osób lub prostego sprzętu do rozładunku. Z tego względu przy większych projektach dobrze zaplanować dostawy partiami i zapewnić pomoc przy montażu. Przy zakupie 10 i więcej sztuk często opłaca się negocjować warunki transportu.

Dobór przekroju słupa względem rozmiaru szklanki ma też wpływ na możliwości kotwienia i przenoszenia sił. Dla cięższych konstrukcji z dużymi momentami zalecany jest większy przekrój słupa oraz mocniejsze kotwy — najlepiej wariant wielopunktowy lub kotwy z tuleją regulacyjną. Umożliwia to precyzyjne ustawienie i bezpieczne przekazanie sił z nadbudowy na fundament.

Dla osób planujących samodzielny montaż zalecany jest wybór wariantów 410 lub 510 mm. Wariant 610 mm warto rozważyć tam, gdzie dostęp do środków mechanicznych jest łatwy, lub gdy plan zakłada długą eksploatację i minimalizację prac konserwacyjnych. Przy większych zestawach elementów rozkład kosztów jednostkowych oraz koszty montażu przesuwają się tak, że wyższe warianty stają się bardziej opłacalne.

Poniżej kilka ikon ilustrujących podstawowe cechy rozmiarów: wytrzymałość, ergonomię montażu i zastosowanie. Ikony wykonano jako proste grafiki SVG, by w przejrzysty sposób komunikować przewagi każdego wariantu.

Korzyści ekonomiczne i czas instalacji szklanek fundamentowych

Analiza ekonomiczna powinna uwzględniać koszt materiałów, koszty pracy, czas realizacji oraz koszty pośrednie, takie jak zabezpieczenie terenu. Dla przykładu obliczmy koszty fundamentów dla pergoli ośmiopunktowej z zastosowaniem szklanek 410 mm. Cena jednostkowa 410 mm — 129 PLN, kotwa standardowa — 29 PLN. Materiał podstawowy dla 8 punktów: 8 × (129 + 29) = 1 264 PLN. Do tego doliczmy około 4 roboczogodziny przy montażu przez dwie osoby.

Dla porównania zestaw kosztów przy wykonaniu tradycyjnych punktowych fundamentów: wykopy, zbrojenie, beton, robocizna. Przyjmijmy orientacyjny koszt 350 PLN za punkt razem z pracą i materiałem. Dla 8 punktów to 2 800 PLN i czas wykonywania rozłożony na 1–2 dni robocze plus czas wiązania betonu. Różnica kosztowa i czasowa na korzyść szklanek jest wyraźna w projektach małych i średnich.

Oszczędność czasu wpływa bezpośrednio na koszty pośrednie: krótsze zajęcie działki, brak konieczności długotrwałego zabezpieczenia terenu, mniejsze ryzyko odwołania prac przez złe warunki pogodowe. W badaniu przypadku instalacji 8 punktów metodą BETOSYSTEM szacowany czas pracy dwóch monterów to 3–5 godzin, natomiast wykonanie ław punktowych to minimum 8–16 godzin plus dni oczekiwania na urabialność betonu.

Aby zagregować dane, przygotowałem wykres pokazujący koszty i czas instalacji dla dwóch wariantów: BETOSYSTEM (szklanki prefabrykowane) oraz metoda tradycyjna. Wykres ilustruje koszt materiału, koszt robocizny i czas pracy dla projektu 8 punktów. Proszę zwrócić uwagę, że wartości są orientacyjne i mogą ulec zmianie w zależności od lokalnych stawek oraz specyfiki terenu.

W obliczeniach przyjąłem stawkę roboczogodziny na poziomie 40 PLN brutto jako przykład rynkowy i czas montażu dwóch monterów: 4 roboczogodziny dla systemu prefabrykowanego i 16 roboczogodzin dla fundamentów tradycyjnych. Dane te pokazują, że prosty projekt może zyskać od kilkuset do kilku tysięcy złotych oszczędności w zależności od skali projektu i lokalnych cen. Znaczne oszczędności występują zwłaszcza przy większych liczbach punktów.

Inne korzyści ekonomiczne to mniejsze zużycie paliwa i środków transportu, niższe koszty utylizacji odpadów oraz niższa ekspozycja na opóźnienia spowodowane warunkami atmosferycznymi. Projekty realizowane „na sucho” łatwiej koordynować i szybciej doprowadzić do stanu użytkowego. W rezultacie niższy jest także koszt finansowania inwestycji, jeśli projekt jest realizowany „na raty” lub w określonym krótkim terminie.

Wybór między rozwiązaniami zależy od priorytetów: jeżeli kluczowe są szybkość i niższy koszt początkowy, warto rozważyć szklanki prefabrykowane. Jeżeli priorytetem jest maksymalna nośność i trwałość w ekstremalnych warunkach gruntowych, fundament tradycyjny może być konieczny. W praktycznych zastosowaniach ogrodowych i przydomowych systemy prefabrykowane oferują doskonały kompromis wydajności i ceny.

Szklanki Fundamentowe

• Co to są szklanki fundamentowe BETOSYSTEM?
  Szklanki fundamentowe to prefabrykowane elementy do osadzenia słupów, wyposażone w uniwersalny system regulacji poziomej oraz możliwość dopasowania wysokości i kotew do potrzeb konstrukcji drewnianych i szkieletowych.

• Jak dopasować szklanki fundamentowe do przekroju słupa?
  Dostępne są trzy wysokości słupków betonowych: 410 mm, 510 mm i 610 mm. Elementy mają jeden uniwersalny system regulacji poziomej oraz pięć rodzajów kotew stalowych, co pozwala dopasować rozwiązanie do różnych przekrojów i konfiguracji słupa.

• Do jakich zastosowań nadają się szklanki fundamentowe?
  Idealne do fundamentów konstrukcji drewnianych i szkieletowych takich jak altany, wiaty, szklarnie i domki ogrodowe, umożliwiają precyzyjne poziomowanie i stabilne zamocowanie w gruncie.

• Jak przebiega montaż szklanek fundamentowych?
  Wytyczenie miejsca, wykopanie dołków, przymocowanie elementu drewnianego do kotwy, a następnie wypoziomowanie. System BETOSYSTEM redukuje potrzebę tradycyjnych robót betoniarskich i skraca czas instalacji.