Zaprawa do kamienia polnego: Mieszanka, Proporcje 2025
Zastanawialiście się kiedyś, co tak naprawdę spaja te imponujące konstrukcje z kamienia polnego? To nie magia, moi drodzy, lecz precyzyjnie dobrana zaprawa do kamienia polnego, która jest niezbędnym składnikiem gwarantującym trwałość i estetykę każdego muru czy ogrodzenia. W skrócie, to kluczowa mieszanka cementu, piasku i wody, nierzadko z dodatkiem wapna, która odpowiada za solidne połączenie kamieni.

- Proporcje zaprawy do kamienia polnego
- Rodzaje zaprawy do kamienia polnego
- Jak wymieszać zaprawę do kamienia polnego?
- Aplikacja zaprawy do kamienia polnego
Analizując liczne projekty budowlane, można zauważyć pewien intrygujący wzorzec w stosowaniu zaprawy do kamienia polnego. Przyjrzymy się danym, które rzucają światło na ten pozornie prosty, a jednak tak kluczowy element konstrukcyjny.
| Rodzaj konstrukcji | Typ kamienia | Sugerowane proporcje (cement:piasek:wapno) | Przewidywany czas schnięcia (dni) |
|---|---|---|---|
| Ogrodzenie | Polny (nierówny) | 1:3:0.5 | 5-7 |
| Murek oporowy | Polny (średni) | 1:2.5:0.25 | 7-10 |
| Elewacja | Polny (płaski) | 1:2:0 | 3-5 |
| Elementy ozdobne | Polny (różne) | Dostosowane indywidualnie | Zależne od warunków |
Jak widzicie, wybór odpowiedniej zaprawy nie jest kwestią przypadku. Dane te jasno pokazują, że specyfika projektu oraz rodzaj użytego kamienia bezpośrednio wpływają na optymalne proporcje składników zaprawy, co z kolei ma kluczowe znaczenie dla jej trwałości i funkcjonalności w konkretnym zastosowaniu. Zatem, dobranie idealnej receptury to dopiero początek drogi do perfekcyjnego wykonania.
Proporcje zaprawy do kamienia polnego
Proporcje zaprawy murarskiej do kamienia stanowią fundament każdej solidnej konstrukcji z tego surowca. To jak przepis kulinarny, gdzie źle odmierzone składniki mogą zepsuć nawet najlepsze danie. W tym przypadku, błędy w odmierzaniu składników prowadzą do osłabienia konstrukcji, co w budownictwie jest absolutnie niedopuszczalne. Dokładne odmierzanie składników ma bezpośredni wpływ na końcową jakość zaprawy do murowania kamienia, decydując o jej wytrzymałości, przyczepności i odporności na warunki atmosferyczne.
Zobacz także: Kalkulator zaprawy online 2025 - Oblicz ilość
Nie ma jednej uniwersalnej receptury, która pasowałaby do każdego projektu i każdego rodzaju kamienia. Każdy rodzaj zaprawy, a co za tym idzie, każdy typ konstrukcji i kamienia, wymaga indywidualnego podejścia przy doborze składników zaprawy do kamienia. Materiały porowate, takie jak niektóre odmiany kamienia polnego, potrzebują gęstszej konsystencji zaprawy, która lepiej wniknie w nierówności powierzchni i zapewni stabilne połączenie. Wyobraźcie sobie próbę połączenia dwóch gąbek rzadkim płynem – to po prostu nie zadziała tak efektywnie, jak gęstsza substancja.
Z kolei do murowania kamieni gładkich, które charakteryzują się mniejszą chropowatością, stosujemy zaprawę o większej przyczepności. W tym przypadku większa ilość wapna pomoże uzyskać lepszą przyczepność do gładkich powierzchni. Wapno poprawia urabialność zaprawy i jej plastyczność, co jest kluczowe przy precyzyjnym układaniu kamieni o regularnych kształtach. Pamiętam projekt, gdzie ekipa próbowała używać uniwersalnej zaprawy do kamieni łupanych i gładkich – efekty były… powiedzmy, mało zadowalające.
Bloki kamienne, zwłaszcza te wykorzystywane w konstrukcjach nośnych, wymagają zaprawy o zwiększonej wytrzymałości. W tym przypadku warto zwiększyć proporcję cementu w mieszance. Cement jest głównym spoiwem i im go więcej, tym twardsza i bardziej wytrzymała będzie zaprawa po związaniu. To prosta zasada chemii budowlanej – silniejsze spoiwo, silniejsze połączenie.
Zobacz także: Ile zaprawy murarskiej na m2? 2025 – Praktyczny Poradnik
Optymalne proporcje zaprawy zależą również od planowanej grubości spoiny między kamieniami. Cieńsze spoiny wymagają zaprawy o drobniejszym uziarnieniu piasku, co ułatwia jej wtłoczenie w wąskie przestrzenie. Grubsze spoiny pozwalają na użycie piasku o większej frakcji. Zastosowanie zbyt grubego piasku w cienkich spoinach może prowadzić do powstawania pustek i osłabienia spoiny, podczas gdy zbyt drobny piasek w grubych spoinach może powodować nadmierne kurczenie się zaprawy podczas wysychania.
Warunki atmosferyczne również odgrywają kluczową rolę w doborze proporcji. W niższych temperaturach lub przy dużej wilgotności proces wiązania cementu jest wolniejszy, co może wymagać drobnych korekt w proporcjach lub zastosowania specjalistycznych domieszek. Pamiętaj, że wilgotność powietrza i temperatura otoczenia w znaczący sposób wpływają na czas schnięcia i twardnienia zaprawy.
Dodatek plastyfikatorów lub innych domieszek może również wpływać na optymalne proporcje bazowych składników. Te dodatki mogą poprawiać urabialność, mrozoodporność czy wodoodporność zaprawy, pozwalając jednocześnie na niewielkie zmiany w ilości wody lub wapna w mieszance. Zawsze warto zapoznać się z zaleceniami producenta stosowanych dodatków.
Kluczowe jest także doświadczenie murarza – wprawny rzemieślnik potrafi "wyczuć" odpowiednią konsystencję zaprawy, która najlepiej sprawdzi się w danym zastosowaniu, nawet jeśli minimalnie odbiega od teoretycznych zaleceń. To tak jak doświadczony piekarz, który wie, kiedy ciasto ma idealną konsystencję, choć wagi kuchenne są jedynie punktem wyjścia.
Podsumowując, ustalenie właściwych proporcji zaprawy do kamienia polnego to proces wymagający analizy wielu czynników. To nie tylko mechaniczne odmierzanie składników, ale świadome działanie, które gwarantuje trwałość, stabilność i estetykę finalnej konstrukcji.
Warto zainwestować czas w przygotowanie próbnych partii zaprawy, zwłaszcza przy realizacji większych projektów lub przy użyciu nietypowego kamienia. Pozwoli to na ocenę jej właściwości, przyczepności i konsystencji przed przystąpieniem do właściwego murowania. Lepiej poświęcić godzinę na testy niż żałować tygodni pracy nad osuwającym się murem.
Wreszcie, pamiętaj o dokładności w odmierzaniu. Używaj odpowiednich pojemników, wiaderek czy łopatek i staraj się utrzymywać stałe proporcje przez cały czas trwania prac. Nawet drobne odstępstwa w proporcjach, powtarzane wielokrotnie, mogą mieć negatywny wpływ na finalny efekt. To sztuka, w której precyzja popłaca.
Rodzaje zaprawy do kamienia polnego
Gdy zagłębiamy się w świat budownictwa z kamienia naturalnego, szybko odkrywamy, że zaprawa do murowania kamienia naturalnego to nie jednorodna masa, ale cała rodzina mieszanek, z których każda ma swoje unikalne właściwości i zastosowania. Wybór odpowiedniego rodzaju zależy od specyfiki projektu, zamierzonego efektu estetycznego oraz, co kluczowe, warunków zewnętrznych, w jakich będzie funkcjonować nasza konstrukcja.
Najbardziej podstawowym rodzajem jest zaprawa cementowo-wapienna. To prawdziwy "koń roboczy" na budowie, powszechnie stosowany do murowania ze względu na swoją dobrą przyczepność, plastyczność i relatywnie wysoką wytrzymałość. Dodatek wapna w tej zaprawie poprawia jej urabialność, co znacznie ułatwia pracę murarzowi, a także zwiększa jej elastyczność, dzięki czemu lepiej znosi drobne osiadanie czy ruchy gruntu. To taki "złoty środek" dla wielu zastosowań, sprawdza się zarówno przy ogrodzeniach, jak i mniejszych murkach oporowych.
W przypadku konstrukcji wymagających wyjątkowej wytrzymałości, na przykład przy budowie fundamentów czy elementów nośnych z kamienia polnego, często stosuje się zaprawę cementową. Składa się ona głównie z cementu i piasku, bez dodatku wapna (lub z minimalnym dodatkiem). Taka zaprawa charakteryzuje się znacznie wyższą wytrzymałością na ściskanie, ale jest mniej plastyczna i trudniejsza w obróbce niż zaprawa cementowo-wapienna. To trochę jak porównanie elastycznego sznurka z twardym drutem – oba są spoiwem, ale o zupełnie innych właściwościach.
Kiedy estetyka odgrywa kluczową rolę, na przykład przy budowie elewacji czy ozdobnych murków ogrodowych, warto rozważyć użycie zaprawy specjalistycznej do kamienia. Zaprawy te są często barwione, co pozwala uzyskać pożądany kolor spoiny, harmonizujący z barwą kamienia. Mogą również zawierać domieszki poprawiające ich wodoodporność czy odporność na promieniowanie UV, dzięki czemu spoina zachowuje swój kolor i właściwości przez lata. Ich cena może być nieco wyższa, ale efekt wizualny często jest tego warty.
W przypadku prac w trudnych warunkach, na przykład w okresie niskich temperatur, niezbędne może okazać się użycie zaprawy mrozoodpornej. Takie zaprawy zawierają specjalne domieszki, które umożliwiają wiązanie i twardnienie nawet przy temperaturach poniżej zera. Zastosowanie zwykłej zaprawy w takich warunkach groziłoby jej uszkodzeniem przez zamarzającą wodę i całkowitą utratą wytrzymałości. Znam przypadki, gdzie zignorowanie tego aspektu skończyło się koniecznością rozbierania i ponownego murowania całego odcinka muru – kosztowna lekcja.
Do renowacji starych murów z kamienia polnego, szczególnie tych o historycznym charakterze, często stosuje się zaprawy renowacyjne, oparte na bazie wapna. Te zaprawy charakteryzują się znacznie niższą wytrzymałością na ściskanie niż zaprawy cementowe, ale są bardziej paroprzepuszczalne i elastyczne, co jest kluczowe w przypadku starych konstrukcji, które "pracują" wraz ze zmianami temperatury i wilgotności. Użycie zbyt "sztywnej" zaprawy w starym murze mogłoby prowadzić do pękania kamieni lub spoin.
Nowoczesne technologie oferują również gotowe zaprawy do kamienia polnego, dostępne w workach. To wygodne rozwiązanie, zwłaszcza dla osób nieposiadających dużego doświadczenia w samodzielnym mieszaniu składników. Tego typu zaprawy są produkowane w ściśle kontrolowanych warunkach, co gwarantuje ich stałą jakość i parametry techniczne. Wystarczy dodać do nich odpowiednią ilość wody zgodnie z instrukcją producenta.
Wybór rodzaju zaprawy powinien być podyktowany nie tylko funkcją, jaką ma pełnić konstrukcja, ale także lokalnymi warunkami gruntowymi, klimatem i ekspozycją na czynniki atmosferyczne. Inna zaprawa sprawdzi się przy murze oporowym na wilgotnym terenie, a inna przy elewacji słonecznej strony domu. Konsultacja ze specjalistą lub dokładna analiza dokumentacji projektowej jest zawsze dobrym pomysłem.
Podsumowując, świat zapraw do kamienia polnego jest bardziej zróżnicowany, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Znajomość poszczególnych typów i ich właściwości pozwala na świadomy wybór najlepszego rozwiązania dla każdego, nawet najbardziej wymagającego projektu. Pamiętajcie – odpowiednia zaprawa to gwarancja długowieczności Waszych kamiennych konstrukcji.
Jak wymieszać zaprawę do kamienia polnego?
Proces mieszania zaprawy do murowania rozpoczyna się na długo przed pierwszym ruchem łopaty czy betoniarki. Zaczyna się od przygotowania czystego stanowiska pracy. To absolutna podstawa. Narzędzia, takie jak kielnie, betoniarka, wiadra czy taczki, powinny być czyste i suche. Pozostałości starych zapraw czy brud mogą negatywnie wpłynąć na proces wiązania świeżej mieszanki, prowadząc do osłabienia jej parametrów. "Czystość to podstawa" – to nie slogan, to fundamentalna zasada na placu budowy.
Następnym krokiem jest dokładne odmierzenie składników zgodnie z wybranymi proporcjami. O tym, jak kluczowe są proporcje, mówiliśmy wcześniej, ale warto podkreślić to raz jeszcze – precyzja jest tutaj Waszym najlepszym przyjacielem. Nie odmierzajcie składników "na oko", chyba że jesteście mistrzami murarstwa z kilkudziesięcioletnim stażem. Używajcie wiaderek, wag, a w przypadku większych ilości – dokładnych miar objętościowych.
Rozpoczynamy od połączenia suchych składników. Cement łączymy z piaskiem, dokładnie mieszając, najlepiej w betoniarce lub na czystej, utwardzonej powierzchni za pomocą łopaty. Celem jest uzyskanie jednolitej, suchej mieszanki, w której poszczególne komponenty są równomiernie rozłożone. To trochę jak przygotowanie ciasta – najpierw łączymy suche składniki, aby uniknąć grudek po dodaniu płynów.
Dodajemy wapno, jeśli jest przewidziane w recepturze. Wapno w formie sypkiej również powinno zostać dokładnie wymieszane z suchą mieszanką cementu i piasku przed dodaniem wody. Jeśli używacie wapna hydratyzowanego (gaszonego), postępujcie zgodnie z zaleceniami producenta co do sposobu jego dodawania i przygotowania.
Wodę dodajemy stopniowo, stale mieszając. To jeden z najtrudniejszych momentów dla początkujących. Ważne jest, aby nie przelać mieszanki. Zbyt duża ilość wody osłabi zaprawę, zmniejszając jej wytrzymałość i powodując nadmierne kurczenie się podczas wysychania. Zbyt mała ilość wody sprawi, że zaprawa będzie sucha, trudna w obróbce i nie będzie miała odpowiedniej przyczepności. Dodawanie wody to trochę jak malowanie akwarelą – trzeba robić to z wyczuciem.
Mieszamy do uzyskania jednolitej konsystencji. Mieszanie powinno trwać wystarczająco długo, aby wszystkie składniki zostały dokładnie połączone i aktywowane. W betoniarce zwykle zajmuje to kilka minut. Mieszając ręcznie, upewnijcie się, że na dnie i przy brzegach nie pozostały suche partie. Zaprawa powinna być plastyczna, jednorodna i łatwa do nałożenia kielnią.
Po uzyskaniu właściwej konsystencji, zaprawa jest gotowa do użycia. Należy ją wykorzystać w stosunkowo krótkim czasie, zanim zacznie wiązać. Czas ten, zwany czasem żywotności zaprawy, zależy od rodzaju cementu, temperatury otoczenia i obecności dodatków. Zazwyczaj wynosi od kilkudziesięciu minut do kilku godzin. Nie przygotowujcie naraz zbyt dużej ilości zaprawy, zwłaszcza jeśli nie macie doświadczenia lub pracujecie w gorące dni. Resztki zaschniętej zaprawy to pieniądze wyrzucone w błoto.
Sprawdzamy jej plastyczność i przyczepność, nabierając niewielką ilość na kielnię. Zaprawa powinna być plastyczna, ale nie spływać z kielni pod własnym ciężarem. Powinna dawać się łatwo formować i przywierać do powierzchni kielni, nie krusząc się ani nie rozpadając. Właściwa konsystencja to klucz do sukcesu i komfortowej pracy.
Pamiętaj, że woda użyta do mieszania zaprawy powinna być czysta, pozbawiona zanieczyszczeń organicznych, olejów czy soli, które mogłyby negatywnie wpłynąć na proces wiązania cementu. Najlepiej używać wody pitnej.
Podczas mieszania, zwłaszcza ręcznego, zachowajcie ostrożność i używajcie odpowiedniego sprzętu ochronnego – rękawic i okularów. Cement jest materiałem żrącym i może powodować podrażnienia skóry i oczu. Bezpieczeństwo przede wszystkim!
Mieszanie zaprawy do kamienia polnego to pozornie prosta czynność, ale wymagająca precyzji i uwagi. Dbałość o czystość, dokładne odmierzanie składników i stopniowe dodawanie wody to gwarancja uzyskania zaprawy o optymalnych właściwościach, która zapewni trwałość i stabilność Waszej kamiennej konstrukcji. To inwestycja, która procentuje przez lata.
W przypadku dużych ilości zaprawy, warto rozważyć wynajęcie betoniarki lub zlecenia jej przygotowania profesjonalnej firmie. To oszczędność czasu i gwarancja jednorodnej, dobrze wymieszanej masy, co jest kluczowe przy dużych projektach.
Zaprawa powinna być plastyczna, ale nie spływać z kielni. Nabieranie na kielni polega na nabraniu odpowiedniej ilości zaprawy, którą następnie nakłada się na kamień lub w spoinę między kamieniami. Ta prostota ruchów jest możliwa tylko wtedy, gdy zaprawa ma idealną konsystencję.
Aplikacja zaprawy do kamienia polnego
Po długich przygotowaniach, precyzyjnym odmierzeniu i starannym wymieszaniu, nadszedł wreszcie moment, na który czekaliśmy – aplikacja zaprawy do kamienia polnego. To etap, który decyduje o finalnym wyglądzie, trwałości i stabilności całej konstrukcji. Jak w każdym rzemiośle, diabeł tkwi w szczegółach, a w przypadku murowania kamieniem – w konsystencji zaprawy i technice jej nakładania.
Przygotowana zaprawa musi mieć odpowiednią konsystencję. O tym rozmawialiśmy już kilkukrotnie, ale to na tym etapie jej znaczenie staje się najbardziej oczywiste. Zaprawa do kamienia polnego nie może być zbyt rzadka ani zbyt gęsta. Zbyt rzadka zaprawa będzie spływać z kamieni, nie zapewniając odpowiedniej przyczepności i tworząc nieestetyczne zacieki. Dodatkowo, nadmiar wody osłabi wiązanie cementu. Zbyt gęsta zaprawa będzie trudna do nałożenia, nie będzie odpowiednio wypełniać wszystkich przestrzeni między kamieniami, co również negatywnie wpłynie na trwałość spoiny i estetykę.
Idealna zaprawa przylega do materiałów budowlanych, ale nie spływa. Jest plastyczna, daje się łatwo formować kielnią i wtłaczać w spoiny, a jednocześnie na tyle zwarta, że utrzymuje kształt. Sprawdzamy jej plastyczność i przyczepność, nabierając niewielką ilość na kielnię i obserwując, jak zachowuje się pod wpływem grawitacji. To trochę jak test ciasta – musi być na tyle elastyczne, żeby dać się formować, ale nie na tyle luźne, żeby rozpływało się po blacie.
Zaprawa powinna być łatwa w aplikacji. Właściwa konsystencja to klucz do sukcesu i komfortowej pracy murarza. Dobrze przygotowana zaprawa "słucha się" kielni – łatwo się nią operuje, można precyzyjnie dozować jej ilość i rozprowadzać ją po powierzchni kamienia. Zaprawa powinna być plastyczna, ale nie spływać z kielni, co ułatwia jej nakładanie i zapobiega marnowaniu materiału.
Aplikacja zaprawy zaczyna się od przygotowania powierzchni kamienia. Powinien być czysty, pozbawiony kurzu, ziemi czy luźnych fragmentów. Warto też zwilżyć kamienie wodą, zwłaszcza te suche i porowate. Suchy kamień "wypija" wodę z zaprawy, co osłabia wiązanie i zmniejsza przyczepność. Wilgotny kamień lepiej przyjmuje zaprawę, tworząc silniejsze połączenie. Nie wolno jednak moczyć kamieni tak, aby ociekały wodą.
Nakładamy zaprawę na spoinę między kamieniami, starając się równomiernie ją rozprowadzić i wypełnić wszystkie puste przestrzenie. Ilość zaprawy zależy od planowanej grubości spoiny. Zwykle nakłada się jej nieco więcej niż jest to potrzebne, aby potem usunąć nadmiar.
Ważne jest, aby dokładnie wtłoczyć zaprawę w przestrzenie między kamieniami, na przykład za pomocą spoinówki lub kciuka w rękawicy. Zapobiegnie to powstawaniu pustek powietrznych, które osłabiają spoinę i mogą prowadzić do jej pękania w przyszłości.
Nadmiar zaprawy, który wypłynie podczas układania kolejnych kamieni, należy od razu usunąć, zanim zacznie wiązać. Można to zrobić za pomocą kielni lub wilgotnej gąbki. Usuwanie zaschniętej zaprawy z powierzchni kamienia jest znacznie trudniejsze i może prowadzić do uszkodzenia jego powierzchni.
Spoinowanie, czyli wygładzanie i kształtowanie widocznej części spoiny, jest ostatnim etapem aplikacji. Spoinowanie można wykonać na różne sposoby, nadając spoinie płaski, wypukły lub wklęsły kształt. Wybór sposobu spoinowania wpływa nie tylko na estetykę, ale także na trwałość spoiny – na przykład wklęsłe spoiny lepiej odprowadzają wodę.
Podczas aplikacji, szczególnie w słoneczne i wietrzne dni, warto zabezpieczyć świeżo ułożoną zaprawę przed zbyt szybkim wysychaniem, na przykład przykrywając ją folią lub wilgotną tkaniną. Zbyt szybkie wysychanie może prowadzić do pękania spoiny.
Pamiętajcie, że praca z kamieniem polnym wymaga cierpliwości i staranności. Każdy kamień jest inny, ma swój kształt i rozmiar, co wymaga indywidualnego podejścia przy dopasowaniu go do całości i wypełnieniu spoin. To trochę jak układanie gigantycznych puzzli.
Wreszcie, czas twardnienia zaprawy zależy od temperatury i wilgotności powietrza oraz rodzaju cementu. Pełną wytrzymałość zaprawa uzyskuje po kilku dniach, a nawet tygodniach. W tym czasie należy chronić ją przed uszkodzeniami mechanicznymi, deszczem czy mrozem. Świeża zaprawa jest niezwykle wrażliwa.
Poprawna aplikacja zaprawy to sztuka, która wymaga doświadczenia i wyczucia. Jednak przestrzeganie podstawowych zasad – właściwa konsystencja zaprawy, staranne przygotowanie powierzchni kamieni, dokładne wypełnianie spoin i odpowiednie spoinowanie – to gwarancja pięknego i trwałego efektu. Wasza ciężka praca zostanie nagrodzona solidną i estetyczną kamienną konstrukcją, która przetrwa lata.
Najczęściej Zadawane Pytania - Zaprawa do Kamienia Polnego
Jaka jest idealna konsystencja zaprawy do kamienia polnego?
Idealna konsystencja zaprawy jest plastyczna – powinna łatwo nabierać się na kielnię i dawać się formować, ale nie spływać z niej pod własnym ciężarem. Powinna też łatwo wtłaczać się w spoiny.
Czy można używać uniwersalnej zaprawy do murowania do kamienia polnego?
Tak, zazwyczaj uniwersalna zaprawa cementowo-wapienna nadaje się do kamienia polnego. Jednak dla specyficznych zastosowań (np. w miejscach o dużej wilgotności, przy fasadach) warto rozważyć specjalistyczne zaprawy dedykowane do kamienia, które oferują lepszą przyczepność, mrozoodporność lub są barwione.
Ile czasu schnie zaprawa do kamienia polnego?
Czas schnięcia zaprawy zależy od wielu czynników: temperatury, wilgotności powietrza, rodzaju cementu i proporcji mieszanki. W standardowych warunkach, wstępne wiązanie następuje po kilku godzinach, ale pełną wytrzymałość zaprawa uzyskuje po kilku dniach, a nawet tygodniach.
Dlaczego warto dodać wapno do zaprawy do kamienia polnego?
Dodatek wapna poprawia plastyczność i urabialność zaprawy, co ułatwia jej nakładanie. Zwiększa też jej przyczepność do kamieni oraz elastyczność, dzięki czemu zaprawa lepiej znosi drobne ruchy konstrukcji.
Co zrobić, gdy zaprawa jest zbyt rzadka lub zbyt gęsta?
Jeśli zaprawa jest zbyt rzadka, należy dodać więcej suchych składników (mieszanki cementu i piasku) w odpowiednich proporcjach i ponownie wymieszać. Jeśli jest zbyt gęsta, należy stopniowo dodawać niewielkie ilości wody, ciągle mieszając, aż do uzyskania właściwej konsystencji.